Crash zilin görevi nedir?
Bir baterideki ziller, görevlerine göre kabaca iki gruba ayrılır. Bir yanda zamanı tutan hi-hat ve ride vardır. Diğer yanda ise crash: bir şarkının dönüm noktalarında büyük bir aksan için vurduğunuz zil.
Nakaratın başı, bir geçişin sonu, şarkının son vuruşu. Crash, müziğin “tam burası” dediği anlarda duyulur. Ona gereken, vurulduğu anda açılan bir sestir. Zaman tutmak için yapılmış ride’a kıyasla pek çok crash daha incedir ve bu sayede daha hızlı tepki verir.
Çalınışı da farklıdır. Bir zilde ortadaki tümsek kısma kubbe, oradan dışa ve aşağı doğru eğimle inen yüzeye gövde, en dıştaki kısma ise kenar denir. Ride’da zaman tutarken bagetin ucuyla gövdeye vurursunuz. Crash ise kenarından çalınır. Bagetin omzu, yani ucun hemen gerisindeki daha kalın kısım, kenara sıyıracak bir açıyla gelir ve hareketini sürdürür. Zilin tamamının aynı anda ses verdiği o geniş ses burada başlar.
Görevinin hi-hat ve ride gibi diğer zillerden nasıl ayrıldığı Zil Türleri yazısında anlatılıyor.
Boyut sesi nasıl değiştirir?
Zil boyutu çapı ifade eder ve inç olarak verilir. Bir inç yaklaşık 2,5 cm’dir; yani 16 inçlik bir zilin çapı yaklaşık 41 cm, 18 inçlik bir zilin çapı ise yaklaşık 46 cm’dir.
Crash olarak satılan ziller kabaca 14 ile 20 inç arasındadır. Bu aralıkta standart boyutlar 16 ve 18 inçtir.
Boyut ile ses arasındaki ilişki belirgin bir eğilim izler.
- Zil büyüdükçe ses düzeyi artar. Ses daha pes, sustain daha uzun olur
- Zil küçüldükçe tepki hızlanır. Ses daha tiz, sustain daha kısa olur
Davullarda da durum aynıdır: Davul büyüdükçe sesi pesleşir.
| Boyut | Ses eğilimi | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| 14–15 inç | Tiz ve kısa. Çok hızlı atak | Düşük ses düzeyli ortamlar, kısa aksanlar |
| 16 inç | Hızlı tepki, net ve toplu ses | Genel amaçlı aksanlar. Standartlardan biri |
| 17 inç | 16 ile 18 arası | İkisinin arasında bir ses istendiğinde |
| 18 inç | Daha fazla ses ve sustain, daha geniş bir yayılım | Genel amaçlı aksanlar. Standartlardan biri |
| 19–20 inç | Pes, yüksek sesli ve uzun | Yüksek sesli çalım. Bazen ride gibi çalınır |
Bu, genel bir rehberdir. Aynı boyutta bile izlenim, bir sonraki konu olan kalınlığa göre değişir.
16 inç ve 18 inç: fark nedir?
İlk crash olarak hangisinin uygun olduğu; çaldığınız müziğe, odanın büyüklüğüne, ne kadar sert vurduğunuza ve zevkinize bağlıdır. İkisi arasındaki farklar aşağıda yan yana veriliyor.
16 inçlik bir crash hızlı bir ataka ve daha kısa bir sustain’e sahiptir. Çabuk ses verir ve çabuk aradan çekilir; böylece bir aksandan sonra doğrudan groove’a dönebilirsiniz. Ses düzeyi de orta seviyededir; bu da küçük odalarda kullanımını kolaylaştırır.
18 inçlik bir crash daha yüksek sesli ve daha pestir. Daha uzun sustain’i sayesinde tek bir vuruşun varlığı daha çok hissedilir ve çevredeki her şey yüksek sesliyken arada kaybolma olasılığı daha düşüktür. Küçük bir odada yüksek sesli gelebilir.
Özetle:
- Netlik ve kullanım kolaylığı için 16 inç
- Tek bir vuruşun yayılımı ve etkisi için 18 inç
- Aradaki 17 inç de bir başka seçenek
İki crash birlikte kurulduğunda da standart eşleşme 16 ve 18 inçtir. Önce hangisini seçerseniz seçin, diğeri sonradan eklenebilir.
Aynı boyut, farklı kalınlık, farklı ses
Boyuttan sonra sesi şekillendiren sıradaki etken kalınlıktır. Bir ürünün adında veya açıklamasında “Thin”, “Medium” ya da “Heavy” gibi sözcükler geçiyorsa, kalınlığın göstergesi bunlardır. Buna bazen “ağırlık” da denir.
İnce bir zil, hafif bir dokunuşla bile hemen ses verir. Hızlı tepki verir, sustain’i kısa sayılır ve ses düzeyi ölçülüdür.
Kalın bir zil bunun tersidir. Tam olarak açılması için sağlam bir vuruş gerekir, ama karşılığında daha yüksek seslidir ve sustain’i daha uzundur. Yüksek sesli bir miksin içinden sıyrılır.
Aynı boyutta, kalın olan zilin perdesi daha tizdir. Daha pes bir ses için daha büyük ya da daha ince bir zil gerekir.
Başka bir deyişle, boyut ile kalınlık bir çarpım gibi birlikte etki eder. 18 inçlik zillerin kendi içinde bile ince olan ile kalın olan; tepki, perde ve sustain bakımından farklıdır. Sesi tek başına boyut rakamı belirlemez.
Bir nokta daha. “Medium” gibi kalınlık etiketlerinin üreticiler arasında ortak bir standardı yoktur. Aynı “Medium”, bir üreticiden ya da bir seriden diğerine mutlaka aynı gerçek kalınlığı ifade etmez. Kalınlık etiketi, aynı serideki zilleri karşılaştırmaya yarayan bir ölçektir.
Yüzey bitişi ve delikler de sesi değiştirir
Gözle görülebilen bazı farklar da sesi etkiler. Biri yüzey bitişi, diğeri deliklerdir.
Çoğu zilin yüzeyine yakından bakarsanız, plaklardakine benzeyen ince oluklar görürsünüz. Bu olukları koruyan, daha sakin bir parlaklığa sahip yüzey bitişleri vardır; bir de ayna gibi parlatılmış, “brilliant” denen yüzey bitişi vardır. Parlatma olukları düzleştirir; bu yüzden sesin çıkış şekli de biraz değişir. Yine de fark, boyut ya da kalınlıktaki kadar büyük değildir. İkisini aynı boyutta karşılaştırırsanız farkı duyabilirsiniz.
Delikli bir crash daha belirgin biçimde değişir. Delikler titreşen yüzeyi azaltır; bu yüzden tepki hızlanma, sustain ise kısalma eğilimindedir. Sese kaba ve ham bir bileşen de karışma eğilimindedir. Farklı renkte bir ses eklemek için çoğu zaman ikinci ya da üçüncü crash olarak seçilen bir türdür. Deliklerin nasıl çalıştığı China Zil Nedir? yazısında da anlatılıyor.
| Görünüş | Nedir | Sesle ilişkisi |
|---|---|---|
| Olukların korunduğu yüzey bitişi | Yüzeyde ince oluklar görülür. Daha sakin bir parlaklık | Karşılaştırma için referans ses |
| Brilliant yüzey bitişi | Ayna gibi parlatılmış bir yüzey | Ses biraz farklı çıkar. Fark küçüktür |
| Delikli | Çalma yüzeyine açılmış delikler | Daha hızlı tepki ve daha kısa sustain eğilimi; seste daha kaba bir bileşen |
Çaldığınız yer ve ses düzeyi
Nerede ve ne kadar yüksek sesle çaldığınız, izlenimi neredeyse zilin kendi sesi kadar şekillendirir.
Küçük bir oda ya da düşük ses düzeyinde çalım için daha küçük ve daha ince ziller uygundur, çünkü hafif bir dokunuşla bile düzgün ses verirler. Büyük ve kalın bir zil hafif çalındığında tam olarak açılmaz; bu yüzden gerçek sesini ortaya çıkarmak zordur.
Öte yandan, yüksek sesli bir grupta küçük ve ince bir zil arada kaybolma eğilimindedir. Ses düzeyi yetmediğinde bir yol, boyutu ya da kalınlığı artırmaktır.
| Ortam | Genellikle uyan yön |
|---|---|
| Küçük odalar, düşük ses düzeyinde çalım | Daha küçük ve daha ince (14–16 inç civarı) |
| Stüdyo provaları, tipik bir grup | Temel olarak 16–18 inç |
| Yüksek sesli gruplar, büyük mekânlar | Daha büyük ya da daha kalın (18–20 inç civarı) |
Bu da eğilimlerle ilgilidir. Yüksek sesli gruplardaki bazı davulcular, keskin bir aksan için bilinçli olarak küçük bir crash kullanır.
İkinci bir crash eklemek
İki crash ile aksanlarınıza biri tiz, biri pes iki ses verebilirsiniz. İkisinin sesi birbirinden ne kadar farklıysa, onları farklı işler için kullanmak o kadar kolaydır.
En basit fark boyuttur. 16 ve 18 gibi, aralarında yaklaşık iki inç bulunan eşleşmeler yaygındır, çünkü görevler tiz olan ve pes olan diye net biçimde ayrılır.
Yerleşim konusunda bir kural yoktur, ama sağ elini kullananların kurulumlarında sık görülen bir düzende küçük olan sola (hi-hat tarafına), büyük olan sağa (ride tarafına) konur.
Ziller set olarak satın alındığında da standartlardan biri dört parçalı kombinasyondur: 14 inçlik hi-hat, 16 ve 18 inçlik crash’ler ve 20 inçlik ride. VEQUS MasterCollection zil setleri de bu kombinasyonu kullanır.
Fark yaratmanın tek yolu boyut değildir. Aynı boyutta kalınlığı değiştirebilir ya da ikisinden birini delikli bir model yapabilirsiniz. Amaç, ilk crash’te olmayan bir sesi eklemektir.
Kulakla karşılaştırmak
Buraya kadar her şey sözcüklerle anlatıldı, ama bir sesi anlamanın en hızlı yolu onu duymaktır. İdeal olan zilleri bizzat çalmaktır, ancak videolar da farkları gösterebilir. Farkların daha kolay duyulmasını sağlayan üç koşul şunlardır.
- Aynı koşullarda yapılmış kayıtlar. Farklı bir oda ya da mikrofon, aynı zilin bile farklı duyulmasına yol açar
- Kulak içi ya da kulak üstü kulaklık. Akıllı telefon hoparlörleri düşük frekansları iyi veremez; bu da boyut farklarının duyulmasını zorlaştırır
- Groove içindeki ses. Tek başına duyulan bir zil, çalımın ortasındaki aynı zilden farklı duyulur
Aşağıdaki videolar, VEQUS MasterCollection -Brilliant- crash’lerini sırayla gösteriyor: 16, 17, 18 ve 19 inç. Aynı serinin farklı boyutları oldukları için boyutun neyi değiştirdiğini duyabilirsiniz.
Diğer video, MasterCollection’daki 18 inçlik crash’lerin bir karşılaştırmasıdır. Aynı boyutta bile ses seriden seriye değişir.
Diğer serilerin ve boyutların sesleri SOUNDS sayfasında toplanmıştır.
Son olarak
Bir crash’in sesini şekillendiren önce boyut, sonra kalınlık, ardından da yüzey bitişi ve deliklerdir.
Standart boyutlar 16 ve 18 inçtir. Uygun boyut ve kalınlık, çaldığınız yerin ne kadar yüksek sesli olduğuna bağlıdır. İki crash kullanıldığında, sesleri farklı olan bir çifti farklı işler için kullanmak daha kolaydır.
Sonunda kararı kulak verir. Bu yazının, karşılaştırma yaparken size bir dayanak sağlamasını umuyoruz.