Crash ziller: enerjinin kaynağı
Crash ziller, aksanlar ve bir şarkının büyük anları için kullanılır. Genellikle nakaratın başlangıcını işaret eder ya da grupla birlikte yapılan bir vuruşa denk gelir; bu da onları belki de tüm setteki en fazla duygu taşıyan ziller yapar.
Standart aralık 16 ila 18 inçtir, ama bugünlerde daha büyük boyutları tercih eden davulcuların sayısı artıyor. Boyut ve kalınlık karakteri çok değiştirir: Daha ince modeller narin bir sesle hızla yayılırken, daha kalın olanlar daha fazla ses ve güç getirir.
Son zamanlarda iş yalnızca yüksek ve gösterişli olmakla da bitmiyor. Koyu (dark), kuru (dry), trashy ya da sıcak olarak tanımlanan daha karmaşık karakterli crash’ler de popüler hâle geldi.
Hi-hat: nüansın en çok ortaya çıktığı yer
Hi-hat, biri diğerinin üzerinde duran bir çift zildir. Genellikle şarkı boyunca zamanı tutar; bu da onu bir davulcunun zamanlamasının ve groove’unun en net ortaya çıktığı parça yapar.
En yaygın boyut 14 inçtir, ama gevşek (loose) sesli 15 inçlik hi-hat’ler ve 13 inç ve altındaki sıkı (tight) modeller de popülerdir.
Hi-hat, sadece “çik-çik” diye ses çıkaran bir zil değildir. Hafifçe açıkken çıkan havadar ses, kapanırken çıkan “çik”, pedala bastığınızda ne kadar hızlı tepki verdiği: Nüans farkları son derece incedir.
Özellikle kayıtta, yalnızca hi-hat’in dokusu bile bütün bir şarkının nasıl algılandığını değiştirebilir.
Ride ziller: groove’un omurgası
Ride, ağırlıklı olarak zaman tutmak için kullanılan büyük bir zildir. Yaklaşık 20 ila 22 inçlik boyutlar standarttır. Crash’ten daha kalındır; net ve belirgin bir baget sesi vardır.
Davulcuların bir ride’dan beklentisi müzik türüne göre çok değişir. Cazda odak, her vuruşun yayılan harmoniklerden oluşan sese (wash) doğal biçimde karıştığı “legato” hissindedir. Rock’ta ise eğilim, grubun içinden sıyrılan net bir “ping” sesi ve güçlü bir kubbe (bell) sesi yönündedir.
Doğal bir şekilde crash olarak da çalınabilen “crash ride”ları seven davulcuların sayısı da giderek artıyor.
China ziller: güçlü etkili bir efekt
China zil, kenarı yukarı kıvrılan kendine özgü bir şekle sahiptir. Tipik bir zilden farklı olarak sesi gürültülü ve hamdır.
“China” adı, Çin gonglarına ve geleneksel Çin zillerine dayanan kökeninden gelir.
Başlangıçta günümüzün bateri zillerinden oldukça farklı bir şeydi. Rock ve metal gibi yüksek sesli müziklere uyum sağladıkça, daha güçlü bir ataka sahip ve öne sıyrılan bir sese doğru evrildi.
Dolayısıyla bugün çoğu kişinin kullandığı China ziller, geleneksel Çin zilinin öğelerini korur, ama modern müzik için efekt zilleri olarak kendi yolunda gelişmiştir.
Özellikle rock ve metalin vazgeçilmezidirler, ama son zamanlarda pop ve füzyonda da karşımıza çıkıyorlar; davulcular onları bilinçli olarak öne çıkan bir aksan olarak kullanıyor.
Küçük boyutlar keskin ve kısa bir atak verir; büyüdükçe yayılma daha patlayıcı hâle gelir. Davulcuların China konusundaki zevkleri keskin biçimde ayrışır; bu da onu bir kurulumun kişiliğinin en çok ortaya çıktığı zillerden biri yapar.
China’lar hakkında daha fazlası için China Zil Nedir? yazımıza bakın.
Splash ziller: kısa ve güzel bir aksan
Splash ziller küçüktür; yaklaşık 6 ila 12 inç. Crash’ten daha tizdirler ve sönümlenmeleri kısadır.
Yalnızca bir an parlayıp sönen bir aksan kattıkları için füzyonda, popta ve teknik çalımlarda çok kullanılırlar. Splash dikkat çekmek için bağırmaz, ama nasıl kullandığınıza bağlı olarak bütün bir şarkının havasını değiştirebilir.
Efekt zilleri: giderek öne çıkan özel modeller
Günümüzün davul sahnesinde yalnızca klasik crash ve ride yok. Özel bir dokuya sahip efekt zilleri giderek daha popüler hâle geliyor.
Kayıtların ve video içeriklerinin her yerde olduğu bu dönemde, yalnızca ses yüksekliği ve öne sıyrılma gücü değil, bir anda iz bırakan bir ses gerektiren durumlar da giderek artıyor.
Bunların en tipik örneği, üzerine delikler açılmış efekt zilleridir.
Delikli (vented) ziller: trashy sesli özel modeller
Delikli ziller, zilin gövdesine birkaç delik açılmış efekt modelleridir.
Her üreticinin bunlar için kendi adı vardır; bu yüzden aynı temel fikir için çok çeşitli adlarla karşılaşırsınız.
Delikler zilin hava içindeki hareketini değiştirir; bu da hızlı bir atak, daha kısa bir sustain, gürültülü harmonikler ve patlarcasına açılan bir atak hissi verir.
Özellikle yüksek sesli türlerde ve modern metalde standart hâline geliyorlar, ama son zamanlarda pop ve füzyonda da doku katan aksanlar olarak giderek daha fazla kullanılıyorlar.
Delikler yalnızca crash’lere özgü de değildir; China’larda ve splash’lerde de bulunur. Küçük delikli bir splash çok keskin bir aksan yaratır, büyük delikli bir China ise son derece trashy bir ses verebilir.
Bu efekt zillerinin bir başka özelliği de adlarının üreticiden üreticiye farklılık göstermesidir.
VEQUS’ta birkaç büyük deliğe sahip modeller VENT CRASH ve VENT CHINA’dır.
Çok sayıda küçük deliğe sahip modeller ise REVO ailesini oluşturur:
- REVO CRASH
- REVO SPLASH
- REVO CHINA
Bu farklı adlar yalnızca ürün adı değildir. Aynı zamanda her üreticinin aklındaki ses konseptine de işaret eder.
Stack: gürültüyü çalma fikri
Son yıllarda özellikle popüler hâle gelen bir kurulum “stack”tir: bilinçli olarak gürültülü ve kuru bir ses yaratmak için birkaç zilin üst üste takılması.
Örneğin:
- Splash + China
- Crash + splash
- İki delikli zil birlikte
Kombinasyonların sınırı yok.
Normal bir zilin güzel ve çınlayan sesi yerine, stack size kısa ve kuru bir ses verir:
“Kşşt.”
“Pşşt.”
“Tçk.”
Bu kuru ve vurucu ses, özellikle günümüzün pop, hip-hop, gospel ve R&B müziğine çok iyi uyar. Bugünlerde özellikle stack için tasarlanmış pek çok model de bulunuyor.
Bell ziller: tek başına bir kubbe
Bell zil, bir ride zilin kubbesi çıkarılıp başlı başına bir zil hâline getirilmiş gibi görünür.
Küçüktür ama çok sert ve net bir “ping” sesi vardır. Tonu tize yakındır, belirgin biçimde metaliktir ve keskin bir şekilde öne sıyrılır.
Özellikle progresif ve teknik davulcular bunları sever, çünkü karmaşık pasajlarda bile kendilerini duyururlar. Bell, crash veya China’dan farklı bir rol üstlenerek melodik bir aksan işlevi de görebilir.
Boyut ve kalınlık da zilin kişiliğini değiştirir
Mesele yalnızca tür değil. Boyut ve kalınlık da bir zilin kişiliğini büyük ölçüde değiştirir. Genel olarak zil büyüdükçe ses daha pes ve geniş olur; küçüldükçe tepki hızlanır ve ses daha odaklı hâle gelir.
Örneğin crash’leri ele alalım: 16 inçlik bir crash genellikle öne sıyrılma gücüyle, 18 inçlik bir crash gücüyle öne çıkar; 20 inçlik bir crash ise bir ses duvarı gibi yayılabilir.
Kalınlık da çok önemlidir. İnce ziller hafif bir dokunuşa bile tepki verir ve hızla açılma eğilimindedir. Kalın ziller daha fazla ses ve ataka sahiptir ve yüksek ses seviyelerinde bile kendilerini duyururlar.
Bununla birlikte asıl ses yalnızca kalınlıkla belirlenmez. Alaşım, çekiçleme, şekil ve diğer pek çok öğe büyük fark yaratır.
Dolayısıyla mesele basitçe “kalınsa rock” ve “inceyse narin” değildir. Karakter, zilin bir bütün olarak dengesine bağlıdır.
Zillerin üretimi: karakterlerini ne şekillendirir?
Zil, yalnızca şekli farklı olan bir enstrüman değildir. Pratikte ses karakteri pek çok süreçten doğar: alaşım, şekillendirme yöntemi, çekiçleme, tornalama (oluklar) ve daha fazlası.
En bilinen iki yaklaşım “döküm” (cast) ziller ve “levha” (sheet) zillerdir.
Döküm ziller, erimiş alaşımın tek tek zillere dönüştürüldüğü geleneksel bir yöntemi izler. Karmaşık harmoniklere ve derin bir sese sahip olma eğilimindedirler.
Levha ziller, haddelenmiş metal levhaların işlenmesiyle yapılır ve parlak, toplu, yalın bir sese yönelir.
Bir zilin yüzeyinde gördüğünüz çukur izler, sesi büyük ölçüde etkileyen önemli bir aşama olan “çekiçleme”den gelir. Zil sadece bir metal plaka değildir. Süreçlerin kendisi de sesin tasarımının bir parçasıdır.
Ziller çaldıkça değişir
Ziller metal olduğundan, karakterleri kullanım ve zamanla yavaş yavaş değişir. Parmak izlerinden ve havadan kaynaklanan oksidasyon ile yıllarca çalınmanın titreşimi hem sesi hem görünümü değiştirebilir.
Pek çok davulcu, sesin zamanla oturduğunu hisseder: Tizler biraz yatışır, harmonikler yumuşar. Bu yüzden zil bazen yalnızca bir sarf malzemesi olarak değil, sizinle birlikte büyüyen bir enstrüman olarak görülür.
Bazı davulcular yepyeni bir zilin keskinliğini sever; bazıları ise yıllarca çalınmış bir zilin oturmuş sesini tercih eder.
Aşırı temizlik de yüzey bitişini ve sesi etkileyebilir; bu yüzden pek çok davulcu zili çalınmışlığı belli olan hâliyle bırakmayı tercih eder. Zamanla gelen bu değişim, zili bu kadar çekici bir enstrüman yapan şeylerin bir parçasıdır.
Tek bir doğru zil yoktur
Teknik özellikler tek başına bir zil hakkında her şeyi söyleyemez. Aynı boyutta ve aynı seride bile çekiçleme ve yüzey bitişi karakteri değiştirir; ihtiyaç duyduğunuz ses de çalış tarzınıza ve çaldığınız müziğe bağlıdır.
İşte bu yüzden pek çok davulcu kendisine uyan zili bulmak için yıllarını harcar.
Ziller, bir davulcunun duyarlılığını ve müzikal kimliğini neredeyse her şeyden daha fazla şekillendirir. Onları tanıdıkça derinlikleri artar.
VEQUS’ta da en çok değer verdiğimiz şey müzikal karakterdir; yani yalnızca teknik özelliklerle ifade edilemeyen kısım.