China Zil Nedir?
Şekli, Sesi, Tarihi ve Kullanımı

China zil nedir?

İlk gördüğünüzde, birinin onu yanlış taktığını düşünmüş olabilirsiniz.

Tipik bir zil, ortadaki kubbeden kenara doğru hafif bir eğimle iner. China da aynı şekilde başlar, ama kenara varmadan hemen önce yön değiştirir ve dış kenarı yukarı kıvrılır. Günümüzde çoğu China’nın, tıpkı bir crash gibi yuvarlak bir kubbesi vardır.

Sesi tek kelimeyle trashy ve çarpıcıdır. Vurduğunuz anda harmonikler patlarcasına açığa çıkar; crash’in yumuşakça açılan sesi yerine, doğrudan öne fırlayan keskin bir ses elde edersiniz. Bu yüzden bazı davulcular ona kısaca “trash cymbal” der.

Bir de takılış şekli var. China’lar çoğu zaman kubbesi yere bakacak şekilde ters takılır. Böylece kıvrık kenar aşağı döner ve tıpkı bir crash’te olduğu gibi kenara bagetle yandan vurabilirsiniz.

Bununla birlikte bu özellikler pek çok China için geçerlidir, hepsi için değil. Kubbe şekilleri farklılık gösterir, bazı modeller düz takılmak üzere tasarlanmıştır, birkaçı ise yuvarlak bile değildir. Sonuçta bir zili China yapan şey, şeklinden çok sesi olabilir.

Crash, ride ve diğer zillerin görevleri için Zil türleri nelerdir? yazımıza bakın.

Kökenleri: Çin zili bó

Adından da anlaşılacağı gibi kökenleri Çin’e dayanır.

Metal vurmalı çalgılar çok uzun zamandır Çin’in ritüel, askerî ve dinî müziğinin bir parçasıdır. En bilinen örneği bó (鈸) adlı zildir. Çift olarak kullanılır: Her birini köşeli kubbesinden bir sap gibi tutar ve ikisini yüz yüze çarparsınız. Pekin operası gibi geleneksel sahne müziklerinde bugün hâlâ duyulur. Geleneksel Çin tarzı bazı China’ların bugün hâlâ köşeli bir kubbesi vardır; bu büyük olasılıkla, elde tutulmak için yapılan o şeklin bir kalıntısıdır.

Adı, Batılıların bu şekildeki zillere “China” zil demesinden gelir. Çin’de bó’nun her biri kendine özgü şekil ve sese sahip pek çok akrabası vardır, ancak Batı müziğinde hepsi “China tipi” ziller olarak tek bir grupta toplanır.

Bilmeye değer bir nokta daha var: soy farkı. Günümüz baterilerindeki zillerin çoğu, zengin ve geniş açılan bir sese sahip Türk geleneğinden gelir. China ise keskin, trashy sesiyle değer gören farklı bir soydan gelir. China’nın bir “efekt zili” olarak görülmesinin nedeninin, farklı kökeninin doğrudan sesine yansıması olduğu söylenebilir. Zilin kendi hikâyesi için Zilin tarihi ve evrimi yazımıza bakın.

100 yılı aşkın süredir bateride

“China zil” deyince çoğu kişinin aklına rock ya da metal gelir. Ama China’nın bateriyle olan geçmişi şaşırtıcı derecede eskiye uzanır.

Sahne, cazın doğuşundan hemen önce, ragtime’ın popüler olduğu 1910’ların Amerika’sı. O döneme ait kayıtlarda duyduğunuz ziller modern zillere benzemez; bó’nun keskin ve delici sesine sahiptir. O dönemin bateri fotoğraflarında, bas davulun üzerine ters takılmış bir Çin zili sık sık görülür. Yani ters takılan China, bir asırdan uzun bir süre önce zaten vardı.

Neden Çin zilleri? Bunu kimse kesin olarak bilmiyor. Türk zilleri Amerika’da hâlâ zor bulunuyordu; dayanıklılık ve fiyat da rol oynamış olabilir; ayrıca o ses, dönemin hareketli ve biraz da gürültücü müziğine uyuyordu. Büyük olasılıkla birkaç nedenin bir araya gelmesiydi.

1920’lerde başrolü Türk tipi ziller devraldı ve China, bir parçaya egzotik bir hava katmak için kullanılan bir “efekte” dönüştü. Yine de 1920’lerin ortasında bazı davulcular ikisini birden kurup aralarında geçiş yapıyordu; bu, farklı renklerde birkaç zil kullanan günümüz kurulumlarının erken bir biçimiydi.

Bir sonraki dönüm noktası savaş oldu. 1940’lar ve ’50’lerde Çin’den ithalat kesildi ve Batılı zil üreticileri kendi China tiplerini üretmeye başladı.

Ardından 1970’ler geldi. Ters takılmış bir China’yı cesurca çalmaya başlayan kişi olarak füzyon davulcusu Billy Cobham gösterilir ve bu yaklaşım hızla yayıldı. Bu noktadan sonra China; rock, heavy metal ve progresif rock’ta vazgeçilmez bir zil hâline geldi.

Ne zaman çalınır?

China’yı kullanmanın tek bir doğru yolu yoktur. İşte en yaygın kullanımlardan bazıları:

• Tek vuruşluk bir aksan olarak (ortak vuruşlarda veya bir geçişin sonunda)
• Zaman tutmak için ride gibi çalmak
• Fırça veya tokmakla çalmak
• Başka bir zilin üzerine stack yapmak

Nereye koyacağınız ve nasıl çalacağınız size kalmış.

Her China aynı değildir

“China” kelimesi hem şekil hem ses bakımından çok geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu çeşitliliğe VEQUS Brilliant serisini örnek alarak bakalım.

Kabaca üç türü vardır: deliksiz “standart” China’lar, delikli (vented) China’lar ve küçük çaplı China’lar.

Okumaktan çok dinlemek daha hızlı. İşte Brilliant serisi China’ların karşılaştırmalı çalınışı.

Delikler neyi değiştirir?

Delikli bir zili ilk gördüğünüzde, bunun neden yapıldığını merak edebilirsiniz. Delikler bilinçli olarak açılmıştır.

Delikler, titreşen metal miktarını azaltır. Sonuç olarak genellikle şu gibi değişiklikler duyarsınız:

• Daha hızlı tepki: Ses, vurduğunuz anda çıkar
• Daha kısa sustain: Ses çabuk söner; daha net ve toplu bir ses elde edilir
• Stack yapıldığında hava daha kolay çıkar: Alttaki zille arasında daha az hava sıkışır

Bu yüzden delikli ziller, kısa ve keskin aksanlar istediğinizde ya da stack yapmayı planladığınızda popüler bir tercihtir.

Ancak deliklerin perdeyi yükseltip yükseltmediği genel olarak söylenemez. Bu, deliklerin sayısına, boyutuna ve yerleşimine bağlıdır. Birkaç büyük delik ile çok sayıda küçük delik, ikisi de “delikli” sayılsa bile birbirinden çok farklı yaklaşımlardır.

İşte 18 inçlik Brilliant serisi China’lar: deliksiz model, VENT CHINA (12 delikli) ve REVO CHINA. Boyut ve seri aynı olduğu için deliklerin etkisini tek başına duyabilirsiniz.

Boyut sesi nasıl değiştirir?

Zil boyutu ile ses arasında oldukça net bir eğilim vardır. Büyük ziller daha yüksek sesli ve daha pestir, sustain’leri de daha uzundur. Küçük olanlar daha hızlı tepki verir, daha tiz duyulur ve çabuk söner. Aynısı China’lar için de geçerlidir.

En yaygın boyutlar 16 ve 18 inçtir. 20 inç ve üzerinde çok daha fazla yayılma (wash) olur, hatta bazıları ride gibi çalınabilir. Diğer uçta ise 12 inç ve altındaki China’lara bazen “China splash” denir; bunlar genellikle kısa, keskin aksanlar için ya da stack’lerde kullanılır.

Bunun yalnızca kabaca bir rehber olduğunu unutmayın. Tek etken boyut değildir; kalınlık da önemlidir. Aynı boyutta daha kalın bir zil genellikle daha tiz duyulur. Ağırlık ve yüzey bitişi de izlenimi oldukça değiştirir.

İşte 16 ve 18 inçlik Brilliant serisi China’lar ile küçük VENT CHINA (MINI). Aynı serinin farklı boyutlarını dinlemek, farkları kolayca ayırt etmenizi sağlar.

Özetle

China, belki de görüşleri en keskin biçimde bölen zildir. Trashy ve çarpıcıdır; bateride yüz yılı aşkın süredir yer almasının nedeni de tam olarak bu karakteridir.

Aksan, ride ya da stack: Nasıl kullandığınıza bağlı olarak aynı zil bambaşka bir yüzünü gösterebilir. Kurulumunuzda nereye yerleşeceğini düşünmek iyi bir başlangıç noktasıdır.