Cymbal crash làm nhiệm vụ gì?
Các lá cymbal trên bộ trống chia thành hai nhóm lớn theo vai trò. Một nhóm là hi-hat và ride, dùng để giữ nhịp. Nhóm còn lại là crash, lá cymbal được đánh để tạo điểm nhấn lớn ở những chỗ chuyển đoạn của bài hát.
Đầu đoạn điệp khúc, cuối đoạn fill, cú đánh cuối cùng của bài hát. Crash vang lên ở những khoảnh khắc mà âm nhạc muốn nói “chính là chỗ này”. Điều nó cần là âm thanh mở ra ngay khoảnh khắc được đánh. So với ride, vốn được làm ra để giữ nhịp, nhiều lá crash thiên về mỏng hơn, và nhờ vậy phản hồi nhanh hơn.
Cách đánh cũng khác. Trên một lá cymbal, phần vòm nhô lên ở giữa gọi là chuông (cup), bề mặt dốc thoai thoải tỏa ra từ đó gọi là thân (bow), còn phần ngoài cùng gọi là cạnh (edge). Khi giữ nhịp trên ride, người chơi đánh vào thân bằng đầu dùi. Còn crash được đánh vào cạnh. Vai dùi (shoulder), phần dày hơn ngay sau đầu dùi, chạm vào cạnh theo góc xiên rồi lướt qua. Âm thanh rộng của cả lá cymbal cùng vang lên bắt đầu từ đây.
Vai trò của crash khác với các loại cymbal khác như hi-hat và ride ra sao được trình bày trong bài Các loại cymbal.
Kích thước thay đổi âm thanh như thế nào?
Kích thước cymbal là đường kính, được tính bằng inch. Một inch bằng khoảng 2,5 cm, nên lá cymbal 16 inch rộng khoảng 41 cm và lá 18 inch rộng khoảng 46 cm.
Các lá cymbal được bán dưới tên crash có kích thước từ khoảng 14 đến 20 inch. Trong khoảng đó, 16 và 18 inch là các kích thước tiêu chuẩn.
Mối quan hệ giữa kích thước và âm thanh đi theo một xu hướng rõ ràng.
- Cymbal càng lớn thì âm lượng càng lớn. Cao độ thấp hơn và ngân dài hơn
- Cymbal càng nhỏ thì phản hồi càng nhanh. Cao độ cao hơn và ngân ngắn hơn
Điều này cũng giống như với trống: trống càng lớn thì tiếng càng trầm.
| Kích thước | Xu hướng âm thanh | Cách dùng điển hình |
|---|---|---|
| 14–15 inch | Cao và ngắn. Attack rất nhanh | Bối cảnh chơi âm lượng nhỏ, điểm nhấn ngắn |
| 16 inch | Phản hồi nhanh, gọn và chắc | Điểm nhấn đa dụng. Một trong các kích thước tiêu chuẩn |
| 17 inch | Nằm giữa 16 và 18 inch | Khi muốn âm thanh nằm giữa hai kích thước đó |
| 18 inch | Âm lượng và độ ngân nhiều hơn, lan tỏa rộng hơn | Điểm nhấn đa dụng. Một trong các kích thước tiêu chuẩn |
| 19–20 inch | Trầm, to và dài | Chơi lớn. Đôi khi được chơi như ride |
Đây là hướng dẫn chung. Ngay cả cùng kích thước, cảm nhận cũng thay đổi theo độ dày, sẽ được nói đến ở phần tiếp theo.
16 inch và 18 inch: khác nhau ở đâu?
Lá nào phù hợp làm lá crash đầu tiên tùy thuộc vào thể loại nhạc, kích thước căn phòng, lực đánh và sở thích. Dưới đây là so sánh những điểm khác nhau giữa hai kích thước.
Lá 16 inch có attack nhanh và độ ngân ngắn hơn. Tiếng ra nhanh và tắt cũng nhanh, nên có thể quay lại groove ngay sau điểm nhấn. Âm lượng của nó cũng vừa phải, nên dễ kiểm soát trong phòng nhỏ.
Lá 18 inch to hơn và có cao độ thấp hơn. Với độ ngân dài hơn, một cú đánh đơn có sức hiện diện lớn hơn, và ít bị chìm hơn khi mọi thứ xung quanh đều to. Trong phòng nhỏ, nó có thể tạo cảm giác to.
Tóm lại:
- Về độ gọn và dễ kiểm soát: lá 16 inch
- Về độ lan tỏa và sức nặng của một cú đánh: lá 18 inch
- Lá 17 inch nằm giữa là một lựa chọn khác
16 và 18 inch cũng là cặp tiêu chuẩn khi lắp hai lá crash cùng lúc. Dù chọn lá nào trước, lá còn lại vẫn có thể thêm vào sau.
Cùng kích thước, khác độ dày, âm thanh cũng khác
Sau kích thước, yếu tố tiếp theo định hình âm thanh là độ dày. Nếu tên hoặc phần mô tả sản phẩm có các từ như “Thin”, “Medium” hay “Heavy” thì đó là chỉ dẫn về độ dày. Đôi khi nó còn được gọi là “weight” (trọng lượng).
Cymbal mỏng ra tiếng ngay, kể cả khi đánh nhẹ. Nó phản hồi nhanh, độ ngân hơi ngắn và âm lượng khiêm tốn.
Cymbal dày thì ngược lại. Nó cần một cú đánh chắc tay để mở tiếng hoàn toàn, nhưng bù lại to hơn và ngân dài hơn. Nó xuyên qua được khi cả ban nhạc chơi lớn.
Cùng kích thước, lá cymbal dày hơn có cao độ cao hơn. Muốn âm thanh trầm hơn thì chọn lá lớn hơn hoặc mỏng hơn.
Nói cách khác, kích thước và độ dày tác động qua lại với nhau. Ngay trong các lá cymbal 18 inch, lá mỏng và lá dày cũng khác nhau về độ phản hồi, cao độ và độ ngân. Chỉ riêng con số kích thước không quyết định âm thanh.
Thêm một điểm nữa. Các nhãn độ dày như “Medium” không có tiêu chuẩn chung giữa các nhà sản xuất. Cùng là “Medium” nhưng độ dày thực tế chưa chắc giống nhau giữa hãng này với hãng khác, hay dòng này với dòng khác. Nhãn độ dày là thước đo để so sánh các lá cymbal trong cùng một dòng.
Lớp hoàn thiện và lỗ cũng thay đổi âm thanh
Một số khác biệt nhìn thấy được cũng ảnh hưởng đến âm thanh. Một là lớp hoàn thiện bề mặt; hai là các lỗ.
Nhìn kỹ bề mặt của hầu hết các lá cymbal sẽ thấy những rãnh nhỏ, giống như trên đĩa than. Có kiểu hoàn thiện giữ lại các rãnh này, với độ bóng dịu hơn, và có kiểu hoàn thiện gọi là “brilliant”, được đánh bóng như gương. Việc đánh bóng làm các rãnh phẳng đi, nên cách âm thanh phát ra cũng thay đổi đôi chút. Tuy vậy, khác biệt này không lớn bằng kích thước hay độ dày. So sánh hai kiểu ở cùng kích thước thì có thể nghe ra.
Crash có lỗ thay đổi rõ rệt hơn. Các lỗ làm giảm diện tích bề mặt rung, nên phản hồi có xu hướng nhanh hơn và độ ngân ngắn hơn. Một thành phần thô, gắt cũng thường lẫn vào âm thanh. Đây là loại thường được chọn làm lá crash thứ hai hoặc thứ ba, để thêm một âm thanh có màu sắc khác. Cách các lỗ hoạt động cũng được trình bày trong bài Cymbal China là gì?.
| Hình thức | Đặc điểm | Liên hệ với âm thanh |
|---|---|---|
| Hoàn thiện giữ nguyên rãnh | Thấy rõ các rãnh nhỏ trên bề mặt. Độ bóng dịu hơn | Âm thanh chuẩn để so sánh |
| Hoàn thiện brilliant | Bề mặt được đánh bóng như gương | Âm thanh phát ra hơi khác. Khác biệt nhỏ |
| Có lỗ | Các lỗ được khoét trên bề mặt đánh | Thiên về phản hồi nhanh hơn và độ ngân ngắn hơn, với thành phần thô hơn trong âm thanh |
Nơi chơi và chơi to đến đâu
Nơi chơi và mức độ chơi to nhỏ định hình cảm nhận gần như ngang với chính âm thanh của lá cymbal.
Với phòng nhỏ hoặc khi chơi ở âm lượng nhỏ, các lá cymbal nhỏ hơn và mỏng hơn sẽ phù hợp, vì chúng ra tiếng đầy đủ ngay cả khi đánh nhẹ. Một lá cymbal lớn và dày không mở tiếng hoàn toàn khi chơi nhẹ, nên khó phát huy được âm thanh thật của nó.
Ngược lại, trong một ban nhạc chơi lớn, lá cymbal nhỏ và mỏng dễ bị chìm. Khi âm lượng không đủ, một cách là tăng kích thước hoặc độ dày.
| Bối cảnh | Hướng thường phù hợp |
|---|---|
| Phòng nhỏ, chơi ở âm lượng nhỏ | Nhỏ hơn và mỏng hơn (khoảng 14–16 inch) |
| Tập ở phòng tập, ban nhạc thông thường | Lấy 16–18 inch làm chuẩn |
| Ban nhạc chơi lớn, địa điểm rộng | Lớn hơn hoặc dày hơn (khoảng 18–20 inch) |
Đây cũng chỉ là xu hướng. Một số người chơi trong các ban nhạc chơi lớn vẫn chủ ý dùng lá crash nhỏ để có điểm nhấn sắc.
Thêm lá crash thứ hai
Với hai lá crash, các điểm nhấn có thể có tiếng cao và tiếng trầm. Hai lá càng khác nhau về âm thanh thì càng dễ dùng cho những mục đích khác nhau.
Khác biệt đơn giản nhất là kích thước. Các cặp cách nhau khoảng hai inch, chẳng hạn 16 và 18 inch, khá phổ biến, vì vai trò được chia rõ thành lá cao hơn và lá trầm hơn.
Không có quy tắc nào về vị trí đặt, nhưng cách bố trí thường thấy ở bộ trống của người thuận tay phải là đặt lá nhỏ hơn bên trái (phía hi-hat) và lá lớn hơn bên phải (phía ride).
Khi mua cymbal theo bộ cũng vậy, một tiêu chuẩn là bộ bốn món gồm hi-hat 14 inch, crash 16 và 18 inch, và ride 20 inch. Các bộ cymbal VEQUS MasterCollection cũng dùng tổ hợp này.
Kích thước không phải cách duy nhất để tạo ra khác biệt. Có thể đổi độ dày ở cùng kích thước, hoặc chọn một trong hai lá là mẫu có lỗ. Ý tưởng là thêm một âm thanh mà lá crash đầu tiên không có.
So sánh bằng tai
Đến đây tất cả mới chỉ là lời mô tả, nhưng cách nhanh nhất để hiểu một âm thanh là nghe nó. Trực tiếp chơi thử cymbal là lý tưởng nhất, nhưng video cũng có thể cho thấy sự khác biệt. Dưới đây là ba điều kiện giúp nghe ra sự khác biệt dễ hơn.
- Bản thu được thực hiện trong cùng điều kiện. Căn phòng hoặc micro khác nhau khiến ngay cả cùng một lá cymbal cũng nghe khác đi
- Tai nghe nhét tai hoặc tai nghe chụp tai. Loa điện thoại không tái tạo tốt dải tần thấp, khiến khác biệt về kích thước khó nghe ra hơn
- Âm thanh trong một groove. Một lá cymbal nghe riêng lẻ sẽ khác với chính lá đó khi vang lên giữa lúc đang chơi
Các video dưới đây lần lượt giới thiệu các lá crash của VEQUS MasterCollection -Brilliant-: 16, 17, 18 và 19 inch. Vì là các kích thước khác nhau trong cùng một dòng, có thể nghe được kích thước thay đổi điều gì.
Video còn lại là phần so sánh các lá crash 18 inch trong MasterCollection. Ngay cả cùng kích thước, âm thanh cũng thay đổi theo từng dòng.
Âm thanh của các dòng và kích thước khác được tập hợp trên trang SOUNDS.
Lời kết
Yếu tố định hình âm thanh của crash trước hết là kích thước, tiếp đến là độ dày, sau đó là lớp hoàn thiện và lỗ.
Các kích thước tiêu chuẩn là 16 và 18 inch. Kích thước và độ dày phù hợp tùy thuộc vào nơi chơi ồn đến mức nào. Với hai lá crash, một cặp có âm thanh khác nhau sẽ dễ dùng cho những mục đích khác nhau hơn.
Sau cùng, đôi tai là thứ quyết định. Chúng tôi hy vọng bài viết này mang lại cho bạn một điểm tựa khi so sánh.