Bảo dưỡng

Vì sao cymbal bị nứt?
Vị trí vết nứt có thể cho bạn biết điều gì

Khi một lá cymbal bị nứt, điều đầu tiên hầu hết người chơi băn khoăn là liệu mình có đánh sai cách hay không. Tiền đề cơ bản là cymbal là đồ tiêu hao: chơi đủ lâu thì lá nào cũng sẽ hao mòn. Dù vậy, vẫn có những điều âm thầm rút ngắn tuổi thọ của cymbal mà không ai để ý, và vị trí xuất hiện vết nứt có thể mang lại manh mối.

Ban biên tập VEQUS Cymbals

Trước hết: cymbal là thứ sẽ hao mòn

Trước khi đi vào nội dung chính, có một điểm cơ bản. Cymbal là đồ tiêu hao.

Vì làm bằng kim loại, trông chúng có vẻ rất bền. Nhưng mỗi lần bạn chơi, dùi trống đập vào và cymbal rung lên. Cứ tiếp tục chơi một lá cymbal thì sớm hay muộn nó cũng sẽ nứt hoặc mẻ. Đó không phải dấu hiệu của việc sử dụng thô bạo. Đơn giản đó là bản chất của nhạc cụ này.

Vì vậy, bài viết này không nói về cách để cymbal không bao giờ bị nứt. Dù vậy, vẫn có những cách khiến người chơi vô tình rút ngắn tuổi thọ của cymbal: chơi khi chân cymbal không có ống lót, siết ốc tai hồng quá chặt, v.v. Nếu bài viết giúp bạn nhận ra những điều như vậy, nó đã làm tròn nhiệm vụ.

Vết nứt thường bắt đầu ở cùng những vị trí

Cymbal là một tấm kim loại, nhưng không phải chỗ nào cũng có thể nứt. Vết nứt thường xuất hiện ở khoảng ba vị trí.

Vết nứt chạy từ cạnh vào trong, vết nứt chạy vòng quanh thân hoặc chân chuông, và vết nứt chạy từ mép lỗ giữa về phía chuông. Những người sửa cymbal chuyên nghiệp cũng phân chúng thành khoảng ba nhóm như vậy.

Trong ba loại đó, vết nứt ở cạnh và ở thân là thường gặp nhất. Chúng tôi không có số liệu thống kê, nhưng trong số những lá cymbal bị nứt, hai loại này nổi bật hơn cả. Đây là những vị trí bạn đánh vào, nên điều đó cũng không có gì đáng ngạc nhiên.

Còn một điều nữa, tách biệt với vết nứt: hư hỏng biểu hiện dưới dạng thay đổi hình dạng. Lỗ giữa bị giãn từ hình tròn thành hình bầu dục, hoặc vành bị cong vênh. Ở đây không có gì bị tách ra, nên sẽ dễ hiểu hơn nếu xem xét riêng với vết nứt.

Một lưu ý ngay từ đầu: chỉ dựa vào vị trí vết nứt thì không thể biết được nguyên nhân. Ngay cả khi cầm lá cymbal trong tay, và xét đến việc nó đã được dùng ở đâu, như thế nào và trong bao lâu, thường thì bạn vẫn không thể chắc chắn 100%. Điều bạn có thể làm là phỏng đoán có cơ sở. Hãy đọc phần tiếp theo như tư liệu cho sự phỏng đoán đó, không hơn.

FIG.1
Vết nứt thường xuất hiện nhất ở cạnh, thân và chân chuông. Quanh lỗ giữa, sự thay đổi hình dạng của lỗ thường xảy ra trước khi có vết nứt.

Một số dạng hư hỏng gợi ý nguyên nhân khả dĩ

Có những triệu chứng giúp đoán nguyên nhân khá dễ dàng.

Nếu lỗ giữa bị giãn theo chiều dọc, hãy nghi ngờ cách lắp cymbal. Nếu vành bị cong vênh, nhiều khả năng cymbal đã bị rơi hoặc bị đổ, chứ không phải hư do chơi. Cả hai đều không phải vết nứt mà là thay đổi hình dạng, và bạn có thể nhận ra ngay khi nhìn.

Thực tế, một số hãng cymbal lớn đưa chính hai trường hợp này, kèm ảnh, lên trang bảo hành của họ làm ví dụ về hư hỏng do sử dụng. Nói cách khác, ngay cả từ phía nhà sản xuất, đây là những trường hợp dễ suy ra nguyên nhân nhất.

Vết nứt ở cạnh hoặc ở thân thì không đơn giản như vậy. Do kỹ thuật, do góc đánh, hay đơn giản là do số lần đánh quá nhiều? Thường thì nhiều yếu tố chồng lên nhau.

Vì vậy, cách nghĩ chính xác nhất là: vị trí nứt không phải là nguyên nhân. Đó là nơi để bắt đầu tìm hiểu.

Lỗ bị biến dạng chưa phải là vết nứt. “Keyholing”, khi lỗ tròn bị giãn thành hình bầu dục giống lỗ khóa, không có nghĩa là kim loại đã bị nứt. Lỗ bị mòn đi do cọ xát vào trục của chân cymbal. Nguyên nhân khác nhau, nên sẽ dễ hiểu hơn nếu xem xét riêng với vết nứt. Đây cũng là một trong số ít dấu hiệu bạn có thể phát hiện trước khi vết nứt xuất hiện.

FIG.2
Vết nứt ở cạnh, ở thân và ở chân chuông, tiếp theo là lỗ giữa bị giãn và vành bị cong. Hai trường hợp cuối không phải vết nứt mà là thay đổi hình dạng, và diễn biến cũng khác. Lỗ giữa bị giãn là giai đoạn trước khi nứt.
TABLE.1 — Các dạng hư hỏng và điều chúng có thể gợi ý
DạngVị tríMột cách giải thích khả dĩ
Vết nứtCạnhGóc đánh. Chạy vào trong
Thân, chân chuôngĐánh vào cùng một chỗ, sử dụng nhiều. Thường chạy vòng quanh cymbal
Mép lỗ giữaSiết quá chặt. Chạy từ lỗ về phía chuông
Thay đổi hình dạng
(không phải vết nứt)
Lỗ giữaCọ xát vào trục. Thiếu ống lót, hoặc lắp quá lỏng
VànhBị rơi hoặc bị đổ

Phổ biến nhất: vết nứt ở cạnh và ở thân

Hãy bắt đầu với những loại phổ biến nhất: vết nứt chạy từ cạnh vào trong và vết nứt ở thân.

Chạy từ cạnh vào trong

Một đường nứt ngắn chạy vào trong từ một điểm trên vành. Ban đầu nó có thể chỉ dài vài milimét, nhỏ đến mức bạn sẽ không nhận ra nếu không có ai chỉ cho.

Vấn đề là nó có thể tiếp tục lan rộng. Mỗi cú đánh dồn lực vào đầu vết nứt, nên một vết nứt vài milimét có thể dài ra, và cuối cùng uốn cong theo vành. Phát hiện khi nó còn nhỏ chính là điều tạo nên khác biệt.

Ở thân

Những vết nứt này xuất hiện trên bề mặt đánh. Chúng ít phổ biến hơn vết nứt ở cạnh, nhưng không phải hiếm.

Chúng chạy theo một trong hai hướng. Một số chạy theo hướng xuyên tâm, về phía tâm. Số khác chạy ngang, theo các rãnh tiện quanh cymbal, và những vết này đặc biệt khó phát hiện. Vì chạy cùng hướng với các rãnh, dưới một số điều kiện ánh sáng bạn không thể phân biệt được.

Người ta nói rằng vết nứt ở thân xuất hiện khi cùng một chỗ bị đánh đi đánh lại, chẳng hạn khi pattern ride cứ rơi đúng vào một điểm.

FIG.3
Vết nứt ở cạnh bắt đầu từ vành, chạy vào trong và lan rộng từ đó. Vết nứt ở thân có thể chạy theo hướng xuyên tâm hoặc vòng quanh cymbal, và những vết chạy ngang theo rãnh tiện đặc biệt dễ bị bỏ sót.

Để tìm vết nứt, hãy dùng ánh sáng tốt và nhìn nghiêng. Vết nứt nhỏ sẽ không hiện ra khi bạn nhìn thẳng. Hãy nghiêng cymbal để bắt sáng, vết nứt sẽ nổi lên thành một đường. Lướt ngón tay dọc theo cạnh cũng là một cách: nếu bị vướng ở đâu đó, thì ở đó có vấn đề.

Ở cạnh, góc đánh quan trọng hơn lực đánh

Vậy làm sao để giảm vết nứt ở cạnh và ở thân? Ở đây, góc tiếp xúc quan trọng hơn việc bạn đánh mạnh đến đâu.

Khi dùi gặp cạnh theo góc vuông, nó va vào phần cạnh mỏng tại một điểm duy nhất, và lực không có chỗ thoát. Cách tốt hơn là ngược lại. Hạ dùi xuống gần như song song với bề mặt, và lướt qua cạnh bằng phần thân dày hơn ngay sau đầu dùi, chứ không phải bằng chính đầu dùi, đồng thời đưa dùi đi tiếp theo đà. Sự khác biệt về mức chịu lực, cho cả cymbal lẫn dùi, là rất lớn.

FIG.4
Trên: dùi gặp cạnh theo góc vuông, dồn lực vào một điểm. Dưới: dùi đặt gần như song song với bề mặt, lướt qua cạnh bằng phần ngay sau đầu dùi và đưa tiếp xuống dưới theo đà. Ảnh CG mô phỏng.

Điều này liên quan đến cách bố trí không kém gì kỹ thuật. Nếu cymbal đặt quá dựng đứng, dù bạn làm gì đi nữa, cuối cùng bạn vẫn đánh thẳng vào nó. Nếu góc đánh có cảm giác gượng gạo, hãy xem lại chân cymbal trước.

Nghiêng bao nhiêu tùy thuộc vào chiều cao của bạn, độ cao của cymbal và cách bạn chơi, nên không có con số cố định. Nếu muốn có một điểm tham chiếu, hãy kiểm tra xem dùi có lướt khỏi bề mặt hay không. Tuy nhiên, nếu nghiêng quá nhiều, cú đánh sẽ trở nên quá nông để tạo ra âm lượng đáng kể.

Với phần thân, hãy phân tán các cú đánh. Đánh đi đánh lại vào cùng một chỗ sẽ tích tụ ứng suất ở đó. Chỉ cần dịch vị trí chơi pattern một chút cũng sẽ có ích.

Vì sao cymbal nứt ở chân chuông, nơi không ai đánh vào

Vị trí khiến nhiều người bất ngờ là chân chuông (phần cup, hay bell). Bạn có thể đánh vào chính phần chuông, nhưng không ai nhắm vào chỗ chuông tiếp giáp với thân. Dù vậy, đôi khi vết nứt lại bắt đầu ngay ở đó.

Nhìn mặt cắt ngang là bạn sẽ hiểu lý do. Hình dạng cymbal chuyển từ phần vòm ở giữa, sang phần thân dốc thoai thoải, rồi đến phần cạnh mỏng. Nơi duy nhất mà sự chuyển đổi đó diễn ra đột ngột là chỗ chuông chuyển sang thân.

Dù là giấy hay kim loại, một tấm vật liệu bị uốn cong sẽ bắt đầu yếu đi ở nếp gấp. Lực có xu hướng dồn về bất cứ chỗ nào hình dạng thay đổi đột ngột. Chân chuông là điểm chịu ứng suất cũng vì lý do đó.

Thêm vào đó, chuông là một trong những phần dày nhất của cymbal. Vì vậy, chân chuông là ranh giới nơi không chỉ hình dạng mà cả độ dày cũng thay đổi đột ngột.

FIG.5
Ở mặt cắt ngang, độ dốc thay đổi đột ngột tại chỗ chuông chuyển sang thân. Đó cũng là ranh giới giữa phần chuông dày và phần thân mỏng hơn.

Đôi khi bạn sẽ thấy cách giải thích rằng “đánh cymbal làm cấu trúc phân tử của nó dịch chuyển cho đến khi nứt”. Hiện tượng kim loại yếu dần dưới tác động lực lặp đi lặp lại thường được gọi là mỏi kim loại. Điều đó không có nghĩa là “vì mỏi kim loại nên sau bấy nhiêu năm sẽ nứt”. Độ dày, hình dạng, tần suất chơi, cách bố trí và cách cất giữ đều có ảnh hưởng, nên không thể tính tuổi thọ của cymbal bằng số năm.

Nếu nứt từ tâm, hãy kiểm tra ống lót trước

Nếu vết nứt chạy ra từ lỗ giữa, điều đầu tiên cần kiểm tra là ống lót (sleeve): ống nhựa hoặc nylon ngắn lồng vào trục của chân cymbal.

Nếu ống lót bị nứt, hoặc đã lặng lẽ biến mất, lỗ của cymbal sẽ tì trực tiếp vào trục kim loại. Mỗi lần bạn chơi, kim loại va vào kim loại, và lỗ dần bị mòn, rộng ra. Khi một lỗ tròn bị giãn thành hình bầu dục giống lỗ khóa, hiện tượng này được gọi là “keyholing”. Nguyên nhân không phải do siết quá chặt. Hoàn toàn ngược lại: nó xảy ra khi cymbal xê dịch quá nhiều trên trục, và lỗ bị mòn đi.

Ống lót là đồ hao mòn. Chúng rất rẻ, nhưng chơi mà không có ống lót thực sự gây bất lợi cho cymbal.

Bộ phận còn lại là nỉ (felt), một miếng ở trên cymbal và một miếng ở dưới. Chúng giữ cho cymbal không chạm vào phần kim loại và cho phép cymbal chuyển động tự do. Theo thời gian, nỉ bị ép bẹp, cứng lại và không còn làm tốt nhiệm vụ. Một miếng nỉ đã bẹp trông vẫn hoàn toàn bình thường trên chân cymbal, nên có lẽ đây là bộ phận bị bỏ qua nhiều nhất. Hãy ấn thử bằng ngón tay. Nếu không còn độ đàn hồi, đã đến lúc thay.

FIG.6
Ống lót giữ cho cymbal không chạm vào trục. Hai miếng nỉ, trên và dưới, giữ cymbal tách khỏi các bộ phận kim loại nhưng vẫn cho nó chuyển động. Cả hai đều hao mòn.

Bạn siết ốc tai hồng chặt đến mức nào?

Điều này rất hay bị bỏ qua. Cố định chặt cymbal mang lại cảm giác an toàn hơn, nên rất dễ có xu hướng siết thật chặt ốc. Chúng tôi hiểu cảm giác đó, nhưng với cymbal, đó lại là điều ngược với những gì nó cần.

Siết thật chặt sẽ hạn chế chuyển động lan đến tận phần chuông. Giống như đè mạnh lên phần gốc của một nhạc cụ phát ra âm thanh bằng cách rung. Việc này cũng gây ứng suất không cần thiết quanh lỗ giữa.

Nhưng không có nghĩa là càng lỏng càng tốt. Nếu quá lỏng, cymbal xê dịch quá nhiều, và dùi bắt đầu chạm vào cymbal ở những góc bạn không mong muốn. Điều đó cũng làm giảm tuổi thọ của nó.

FIG.7
Quá chặt hay quá lỏng đều có thể làm giảm tuổi thọ của cymbal. Lá ở giữa, đung đưa tự nhiên rồi trở lại vị trí, là trạng thái nên hướng tới. Ảnh CG mô phỏng.

Theo kinh nghiệm, cymbal nên đung đưa tự nhiên khi bạn đánh, rồi tự trở lại vị trí. Không cần dụng cụ. Siết bằng tay, nhẹ nhàng là đủ.

TABLE.2 — Những điểm cần kiểm tra khi lắp đặt
Bộ phậnCần chú ý điều gìKhi nào cần xử lý
Ống lótBị nứt, mẻ hoặc bị mấtThay nếu bị nứt. Không bao giờ chơi khi thiếu ống lót
Nỉ (trên và dưới)Bị bẹp hoặc cứngThay nếu ấn vào không còn độ đàn hồi
Ốc tai hồngQuá chặt hoặc quá lỏngSiết bằng tay, nhẹ nhàng
Lỗ của cymbalBị giãn theo chiều dọcNếu lỗ đang biến dạng, hãy xem lại cách lắp

Lỗi sản xuất có xảy ra không?

Ở phần này, chúng tôi xin nói thẳng với bạn, với tư cách là những người làm việc với cymbal.

Lỗi bắt nguồn từ quá trình sản xuất là có thể xảy ra. Dù kiểm soát chất lượng cẩn thận đến đâu, lỗi sản xuất cũng không bao giờ có thể giảm hoàn toàn về con số không. Chính vì vậy mà mọi nhà sản xuất đều làm việc trên giả định rằng lỗi có thể xảy ra. Một số hãng cho biết họ kiểm tra những lá cymbal bị trả lại, truy ngược hồ sơ sản xuất và dùng những gì rút ra được để cải thiện chất lượng.

Dù vậy, chúng tôi không có số liệu về việc bao nhiêu vết nứt là do sử dụng và bao nhiêu là do sản xuất. Chúng tôi cũng chưa từng thấy ai công bố số liệu này. Vì vậy, chúng tôi không thể nói gì về tỷ lệ.

Và có một điều đáng biết: có những vết nứt mà ngay cả nhà sản xuất cũng không xác định được nguyên nhân. Một hãng ghi rõ trên trang bảo hành của mình rằng đối với hư hỏng mà một phần vành bị vỡ ra, không thể xác định được nguyên nhân. Ngay cả chuyên gia, khi có lá cymbal ngay trước mặt, cũng không phải lúc nào cũng biết được.

FIG.8 Vết nứt hiếm khi chỉ có một nguyên nhân Cách đánh và góc đánh Cách lắp đặt Thời gian và điều kiện Vết nứt
Vết nứt hiếm khi đến từ một nguyên nhân duy nhất. Thường thì đó là kết quả của nhiều yếu tố chồng lên nhau, và đó chính là điều khiến việc xác định nguyên nhân trở nên khó khăn.

Tại VEQUS cũng vậy, khi nghi ngờ có lỗi sản xuất, chúng tôi kiểm tra tình trạng của cymbal và xử lý theo từng trường hợp.

Điều kiện bảo hành khác nhau tùy theo hãng và quốc gia. Ngay cả trong cùng một thương hiệu, phạm vi bảo hành có thể khác nhau tùy theo nơi bạn mua cymbal. Nếu chưa chắc, hãy hỏi cửa hàng nơi bạn đã mua.

Về cymbal ở các phòng tập

Thỉnh thoảng trên mạng xã hội, bạn sẽ thấy những bài đăng về cymbal bị nứt ở các phòng tập. Những lời nhắn kiểu “xin đừng đánh mạnh quá” cũng ngày càng phổ biến.

Trước hết, đơn giản là chúng được sử dụng nhiều hơn rất nhiều. Một lá cymbal do một người chơi ở nhà và một lá cymbal mà ngày nào cũng cứ vài tiếng lại có một tay trống khác chơi phải chịu mức va đập hoàn toàn khác nhau. Và mỗi tay trống lại có cách chơi và cách bố trí khác nhau. Theo một nghĩa nào đó, việc chúng hao mòn nhanh hơn là điều đương nhiên.

Ngoài ra, phía sau còn có hai điều nữa.

Thứ nhất là giá cả. Giá cymbal đã tăng nhiều lần trong những năm gần đây. Giá kim loại, cước vận chuyển đường biển và tỷ giá hối đoái đều nằm ngoài tầm kiểm soát của nhà sản xuất, và đó là những lý do được nêu trong các thông báo tăng giá. Khi một lá crash có giá như hiện nay, đó không phải chuyện nhỏ đối với một phòng tập có hàng chục lá cymbal.

Điều thứ hai có lẽ không nhiều người biết. Cymbal dùng ở phòng tập nằm ngoài phạm vi bảo hành của nhà sản xuất. Cho thuê, backline, phòng tập, phòng thu âm: nhiều hãng nêu rõ rằng cymbal được dùng cho những mục đích như vậy không được bảo hành.

Nói cách khác, khi một lá cymbal bị nứt, phòng tập phải tự chịu chi phí. Quy định của nhiều phòng tập ghi rằng khách hàng có thể bị yêu cầu bồi thường, nhưng trên thực tế, không ai cố tình làm vỡ cymbal. Phần lớn chỉ đơn giản là hết tuổi thọ qua quá trình sử dụng bình thường, và phòng tập gánh chi phí đó.

Đây không phải là bài giảng về phép lịch sự, và cũng không ai đáng trách cả. Chỉ là các phòng tập có lý do thực sự để giữ gìn thiết bị của mình. Biết điều đó, có lẽ bạn sẽ nhìn vấn đề hơi khác đi một chút.

Khi cất giữ, hãy cẩn thận với độ ẩm

Cách đối xử với cymbal khi không ai chơi quan trọng hơn bạn nghĩ.

Điều mọi người hay bỏ qua là độ ẩm. Cymbal làm bằng kim loại, nên nếu để ở nơi ẩm ướt, chúng dễ bị đổi màu và xỉn đi. An toàn nhất là tránh nhà kho, tủ đồ và phòng chứa đồ sát với môi trường bên ngoài.

Tiếp theo là mồ hôi. Sau khi chơi, cymbal dính dầu và mồ hôi từ tay bạn. Nếu cho ngay vào hộp đựng và đóng lại, nó sẽ bị ủ kín trong hơi ẩm suốt nhiều giờ. Chỉ cần lau nhanh bằng khăn khô cũng có thể tạo ra khác biệt rõ rệt.

Về cách cất giữ, đặt đứng hay đặt nằm đều được. Hộp đựng và giá để thường giữ cymbal ở tư thế đứng, và điều đó không gây vấn đề gì. Điều cần tránh là để một lá cymbal trần dựa vào vật gì đó. Cũng nên tránh đặt cymbal trực tiếp lên sàn cứng, vì rất dễ va vào cạnh.

Khi xếp chồng cymbal, hãy lót một miếng vải ở giữa. Kim loại cọ trực tiếp vào kim loại sẽ làm xước bề mặt. Ngoài ra, hãy tránh di chuyển cymbal khi vẫn còn gắn trên chân. Những cú xóc trong lúc vận chuyển gây lực bất ngờ lên phần lắp đặt.

FIG.9
Khi cất giữ, môi trường quan trọng hơn cách đặt cymbal. Cymbal là kim loại, vì vậy hãy giữ tránh xa độ ẩm, đừng để mồ hôi đọng lại và hãy lót vải giữa các lá cymbal xếp chồng.

Như đã thấy, vành bị cong là dấu hiệu cymbal đã bị rơi hoặc bị đổ. Nói ngược lại, hư hỏng do rơi để lại dấu vết trên hình dạng của cymbal.

Nếu bạn phát hiện vết nứt

Trước hết, đừng tiếp tục chơi khi cymbal đang trong tình trạng đó. Điều này quan trọng hơn mọi thứ khác.

Có hai lý do. Một là an toàn: nếu vết nứt lan rộng và một mảnh lớn bị vỡ ra, các mảnh vỡ có thể văng ra. Hai là một khi mảnh lớn đã mất, không thể xác định nguyên nhân được nữa. Đó chính là tình huống mà nhà sản xuất muốn nói khi cho biết không thể xác định nguyên nhân của hư hỏng mà một phần vành bị vỡ ra. Ngay cả khi bạn nghi ngờ lỗi sản xuất, cũng không có cách nào đánh giá nếu không còn hình dạng ban đầu.

Và nếu cymbal vẫn còn trong thời hạn bảo hành, hãy trao đổi với cửa hàng nơi bạn đã mua trước khi tự làm bất cứ điều gì. Khoan lỗ hay các thao tác tương tự có thể làm mất hiệu lực bảo hành. Làm sai thứ tự, bạn có thể mất đi sự hỗ trợ mà lẽ ra mình được hưởng.

Nói vậy nhưng, thật không may, một khi vết nứt đã xuất hiện thì không thể khôi phục lại được. Dù bạn làm gì, khu vực đó sẽ không bao giờ chắc chắn như trước.

Nhưng điều đó không có nghĩa là phải vứt cymbal đi. Sửa chữa là một lựa chọn. Có những xưởng và kỹ thuật viên trống chuyên sửa cymbal, và công việc của họ được sử dụng ở những nơi cymbal hao mòn nhanh, như phòng tập và các ban nhạc trường học.

Phần dưới đây mô tả các phương pháp sửa chữa được các tiệm sửa chữa và xưởng sử dụng. Chúng tôi không khuyến khích bạn tự gia công kim loại bằng dụng cụ. Chỉ một sơ suất khi khoan hoặc cắt cũng có thể khiến vết nứt toác ra ngay lập tức, và cạnh cymbal sắc hơn bạn nghĩ. Vui lòng chỉ đọc để tham khảo.

Hai hướng tiếp cận cơ bản

Cách thứ nhất là ngăn vết nứt lan thêm. Một lỗ nhỏ được khoan ở mỗi đầu vết nứt. Ý tưởng là lỗ tròn sẽ chặn vết nứt tại nơi nó lẽ ra sẽ tiếp tục lan ra, và phân tán lực đang tập trung. Với những vết nứt chạy vòng quanh cymbal, còn có phương pháp cắt một rãnh mảnh nối giữa hai lỗ.

Cách thứ hai là loại bỏ hẳn phần bị nứt: chỉ cắt bỏ đoạn bị nứt, cắt hình chữ V quanh vết nứt, hoặc triệt để hơn là cắt gọt toàn bộ vành để giảm cymbal xuống một cỡ. Với vết nứt bắt đầu từ cạnh, cắt hình chữ V là lựa chọn phổ biến. Ý tưởng là phía đã bị cắt trở nên nhẹ hơn, nên khi gắn trên chân, cymbal có xu hướng tự nằm yên với phía đó quay ra xa bạn, và dùi ít có khả năng đánh vào chỗ đó.

Với khu vực quanh lỗ giữa, có những phương pháp như lắp vòng đệm hoặc làm tròn lại lỗ. Ngay cả ở tiệm sửa chữa, lỗ bị mòn và vết nứt cũng được xử lý như hai công việc riêng.

Nối vết nứt bằng hàn thiếc hoặc bằng đèn khò đôi khi cũng được nhắc đến như một cách sửa.

Dù dùng phương pháp nào, âm thanh cũng sẽ thay đổi. Cắt bỏ ít thì thay đổi nhỏ; cắt bỏ càng nhiều, thay đổi càng lớn. Một số thợ sửa giải thích rằng cắt sâu sẽ thêm một yếu tố trầm, chập chờn vào phần ngân, khiến âm thanh nghiêng về phía giống tiếng gong. Khi rãnh càng dài, dải cao và dải trầm bắt đầu tách rời rõ rệt hơn, âm lượng tối đa giảm xuống, attack nhanh hơn và độ ngân ngắn lại. Đây không hẳn là khôi phục âm thanh ban đầu mà là chọn sống chung với một âm thanh khác.

Nhiều thợ sửa tính phí thấp hơn nhiều so với giá một lá cymbal mới, khiến sửa chữa trở thành một lựa chọn thực tế. Tuy nhiên, ngay cả sau khi sửa, cymbal vẫn có thể nứt lại tùy theo cách sử dụng. Chính các thợ sửa cũng nói thẳng điều đó.

Vì đây là công việc gia công kim loại, tự làm không hề dễ. Nếu đã hết bảo hành mà bạn vẫn muốn tiếp tục chơi lá cymbal đó, hãy hỏi thợ sửa trước khi vứt nó đi.

FIG.10
Việc sửa chữa đi theo một trong hai hướng: loại bỏ phần bị nứt, hoặc khoan một lỗ ở mỗi đầu vết nứt để ngăn nó lan rộng. Đầu vết nứt là một điểm duy nhất nơi lực tập trung, nên một lỗ tròn được dùng để chặn nó lại và phân tán ứng suất.

Với vết nứt ở cạnh, một số người chơi chỉ đơn giản cắt bỏ phần bị nứt và tiếp tục chơi. Cả kích thước lẫn âm thanh đều thay đổi, nên việc này giống làm quen với một nhạc cụ khác hơn là sửa lại lá cymbal.

Tổng kết

Với từng triệu chứng, bạn nên xem xét ở đâu trước? Dưới đây là tổng hợp trong một bảng.

TABLE.3 — Theo triệu chứng: cần kiểm tra gì trước
Triệu chứngCần kiểm tra trước
Vết nứt chạy từ cạnh vào trongGóc đánh, độ cao và độ nghiêng của cymbal, vết khía hoặc mẻ trên cạnh
Vết nứt ở thânCác cú đánh có dồn vào một chỗ không, tần suất chơi
Vết nứt ở chân chuôngĐộ siết ốc tai hồng, cymbal có đung đưa tự do không
Vết nứt ở mép lỗ giữaCó siết quá chặt không, tình trạng các bộ phận của chân cymbal
Lỗ giữa bị biến dạngCó ống lót không và tình trạng ra sao, cymbal có chạm trực tiếp vào kim loại không
Vành bị cong nặng hoặc bị mẻRơi hoặc đổ, cách xử lý khi vận chuyển

Tuy nhiên, đây không phải là bảng chẩn đoán. Vết nứt ở cùng một vị trí có thể có nguyên nhân khác nhau. Hãy xem đây là danh sách những chỗ nên bắt đầu tìm hiểu.

Trong tất cả những điều trên, hãy kiểm tra ống lót và nỉ thường xuyên, như những món đồ tiêu hao. Một bộ phận rẻ tiền bảo vệ lá cymbal đắt hơn gấp nhiều lần. Chỉ cần kiểm tra những bộ phận này thôi cũng tạo ra khác biệt rõ rệt.

Một điều cuối cùng. Như đã nói ở đầu bài, cymbal là đồ tiêu hao. Không phải nguyên nhân nào cũng nằm ở người chơi, và ngay cả các nhà sản xuất cũng viết rằng có những hư hỏng không xác định được nguyên nhân. Nếu cymbal bị nứt, bạn không cần quá tự trách mình.

Dù vậy, vẫn có những điều âm thầm rút ngắn tuổi thọ của cymbal mà bạn không hề hay biết. Một ống lót bị nứt vẫn để nguyên, một ốc tai hồng bị siết quá chặt, một lá cymbal đặt quá dựng đứng. Bạn có nhận ra chúng hay không sẽ quyết định bạn được chơi cùng một lá cymbal trong bao lâu. Hãy xem lại chúng, cùng với toàn bộ cách bố trí bộ trống của bạn.