Do czego służy talerz crash?
Talerze w zestawie perkusyjnym dzielą się ze względu na rolę na dwie duże grupy. Są hi-hat i ride, które prowadzą rytm. I jest crash – talerz, w który uderza się, by postawić mocny akcent w przełomowych momentach utworu.
Początek refrenu, koniec przejścia, ostatnie uderzenie utworu. Crash brzmi w tych momentach muzyki, które mówią „właśnie tutaj”. Potrzebne jest mu brzmienie, które otwiera się w chwili uderzenia. W porównaniu z talerzem ride, stworzonym do prowadzenia rytmu, wiele crashów jest raczej cienkich, dzięki czemu szybciej reagują.
Inaczej się też na nim gra. W talerzu wypukłość pośrodku to kopuła, powierzchnia opadająca od niej na zewnątrz to korpus, a część najbardziej zewnętrzna to krawędź. Prowadząc rytm na talerzu ride, gra się główką pałki w korpus. W przypadku crasha gra się w krawędź. Szyjka pałki, czyli grubsza część tuż za główką, trafia w krawędź pod niewielkim kątem i płynnie kontynuuje ruch. Tu zaczyna się to szerokie brzmienie, w którym cały talerz odzywa się naraz.
O tym, czym jego rola różni się od roli innych talerzy, takich jak hi-hat i ride, piszemy w artykule Rodzaje talerzy.
Jak rozmiar zmienia brzmienie?
Rozmiar talerza to jego średnica, podawana w calach. Jeden cal to około 2,5 cm, więc talerz 16-calowy ma około 41 cm średnicy, a 18-calowy – około 46 cm.
Talerze sprzedawane jako crashe mają mniej więcej od 14 do 20 cali. W tym zakresie standardowe rozmiary to 16 i 18 cali.
W zależności między rozmiarem a brzmieniem widać wyraźną tendencję.
- Im większy talerz, tym jest głośniejszy. Dźwięk jest niższy, a wybrzmienie dłuższe
- Im mniejszy talerz, tym szybciej reaguje. Dźwięk jest wyższy, a wybrzmienie krótsze
Tak samo jest z bębnami: im większy bęben, tym niżej brzmi.
| Rozmiar | Tendencja w brzmieniu | Typowe zastosowania |
|---|---|---|
| 14–15 cali | Wysoki i krótki dźwięk. Bardzo szybki atak | Cichsze granie, krótkie akcenty |
| 16 cali | Szybka reakcja, klarowne i zwarte brzmienie | Uniwersalne akcenty. Jeden ze standardów |
| 17 cali | Pomiędzy 16 a 18 cali | Gdy potrzebne jest brzmienie pośrednie między nimi |
| 18 cali | Większa głośność i dłuższe wybrzmienie, szersze brzmienie | Uniwersalne akcenty. Jeden ze standardów |
| 19–20 cali | Niski, głośny i długi dźwięk | Głośne granie. Czasem gra się na nim jak na talerzu ride |
To ogólne wskazówki. Nawet przy tym samym rozmiarze odbiór zmienia się wraz z grubością, o której mowa dalej.
16 a 18 cali: czym się różnią?
To, który z nich sprawdzi się jako pierwszy crash, zależy od granej muzyki, wielkości pomieszczenia, siły uderzenia i gustu. Oto różnice między nimi, zestawione obok siebie.
Crash 16-calowy ma szybki atak i krótsze wybrzmienie. Szybko się odzywa i szybko cichnie, więc po akcencie można od razu wrócić do groove’u. Jego głośność jest przy tym umiarkowana, dzięki czemu łatwo nad nim panować w mniejszych pomieszczeniach.
Crash 18-calowy jest głośniejszy i brzmi niżej. Dzięki dłuższemu wybrzmieniu pojedyncze uderzenie jest wyraźniej obecne i trudniej ginie, gdy wszystko wokół gra głośno. W małym pomieszczeniu może wydawać się głośny.
W skrócie:
- Klarowność i łatwość panowania nad dźwiękiem – 16 cali
- Szerokość brzmienia i siła pojedynczego uderzenia – 18 cali
- Inna możliwość to pośrednie 17 cali
16 i 18 cali to także standardowa para, gdy w zestawie montuje się dwa crashe. Niezależnie od tego, który zostanie wybrany jako pierwszy, drugi można dodać później.
Ten sam rozmiar, inna grubość, inne brzmienie
Po rozmiarze kolejnym czynnikiem kształtującym brzmienie jest grubość. Jeśli w nazwie lub opisie produktu pojawiają się słowa takie jak „Thin”, „Medium” czy „Heavy”, to właśnie one informują o grubości. Czasem określa się ją też jako „wagę”.
Cienki talerz odzywa się od razu, nawet przy lekkim uderzeniu. Szybko reaguje, wybrzmiewa raczej krótko i nie jest zbyt głośny.
Z grubym talerzem jest odwrotnie. Żeby w pełni się otworzyć, wymaga mocnego uderzenia, ale w zamian jest głośniejszy i dłużej wybrzmiewa. Przebija się przez głośny miks.
Przy tym samym rozmiarze grubszy talerz brzmi wyżej. Niższe brzmienie daje większy rozmiar albo cieńszy talerz.
Innymi słowy, efekty rozmiaru i grubości się mnożą. Nawet wśród talerzy 18-calowych cienki i gruby różnią się reakcją, wysokością dźwięku i wybrzmieniem. Sama liczba oznaczająca rozmiar nie przesądza o brzmieniu.
Jeszcze jedna uwaga. Oznaczenia grubości, takie jak „Medium”, nie mają wspólnego standardu u różnych producentów. To samo „Medium” nie musi oznaczać tej samej rzeczywistej grubości u różnych producentów czy w różnych seriach. Oznaczenie grubości to skala do porównywania talerzy w obrębie tej samej serii.
Wykończenie i otwory też zmieniają brzmienie
Na brzmienie wpływają też niektóre różnice widoczne gołym okiem. Jedna to wykończenie powierzchni, druga – otwory.
Gdy przyjrzeć się z bliska powierzchni większości talerzy, widać drobne rowki, podobne do tych na płycie winylowej. Są wykończenia, które zachowują te rowki i mają spokojniejszy połysk, i jest wykończenie nazywane „brilliant”, wypolerowane na lustro. Polerowanie wygładza rowki, więc nieco zmienia się też to, jak talerz oddaje dźwięk. Różnica nie jest jednak tak duża jak w przypadku rozmiaru czy grubości. Słychać ją, gdy porówna się oba wykończenia przy tym samym rozmiarze.
W crashu z otworami zmiana jest wyraźniejsza. Otwory zmniejszają drgającą powierzchnię, więc reakcja jest zwykle szybsza, a wybrzmienie krótsze. Do brzmienia zwykle dochodzi też szorstki, surowy składnik. Ten typ często wybiera się jako drugi lub trzeci crash, żeby dodać brzmienie o innej barwie. O działaniu otworów piszemy też w artykule Czym jest talerz China?.
| Wygląd | Na czym polega | Związek z brzmieniem |
|---|---|---|
| Wykończenie z zachowanymi rowkami | Drobne rowki widoczne na powierzchni. Spokojniejszy połysk | Brzmienie będące punktem odniesienia w porównaniu |
| Wykończenie brilliant | Powierzchnia wypolerowana na lustro | Talerz oddaje dźwięk nieco inaczej. Różnica jest niewielka |
| Z otworami | Otwory wycięte w powierzchni, w którą się gra | Zwykle szybsza reakcja i krótsze wybrzmienie, z bardziej szorstkim składnikiem w brzmieniu |
Gdzie grasz i jak głośno
To, gdzie i jak głośno się gra, kształtuje odbiór mniej więcej w takim samym stopniu jak samo brzmienie talerza.
Do małego pomieszczenia lub cichszego grania dobrze pasują talerze mniejsze i cieńsze, bo prawidłowo odzywają się nawet przy lekkim uderzeniu. Duży, gruby talerz grany cicho nie otwiera się w pełni, więc trudno wydobyć z niego jego właściwe brzmienie.
Z kolei w głośnym zespole mały, cienki talerz łatwo ginie. Gdy brakuje głośności, jednym z rozwiązań jest większy rozmiar lub większa grubość.
| Sytuacja | Kierunek, który zwykle się sprawdza |
|---|---|
| Małe pomieszczenia, cichsze granie | Mniejsze i cieńsze (około 14–16 cali) |
| Próby w sali prób, typowy zespół | 16–18 cali jako punkt wyjścia |
| Głośne zespoły, duże sale | Większe lub grubsze (około 18–20 cali) |
Tu również mowa o tendencjach. Niektórzy perkusiści w głośnych zespołach celowo używają małego crasha, by uzyskać ostry akcent.
Dodanie drugiego crasha
Dwa crashe pozwalają nadać akcentom wyższy i niższy dźwięk. Im bardziej oba talerze różnią się brzmieniem, tym łatwiej używać ich do różnych celów.
Najprostsza różnica to rozmiar. Często spotyka się pary różniące się o około dwa cale, na przykład 16 i 18 cali, bo role wyraźnie dzielą się wtedy na talerz wyższy i niższy.
Nie ma reguły co do rozmieszczenia, ale w zestawach dla praworęcznych często spotyka się układ, w którym mniejszy talerz jest po lewej (po stronie hi-hatu), a większy po prawej (po stronie talerza ride).
Także przy zakupie talerzy w zestawie jednym ze standardów jest połączenie czterech elementów: 14-calowy hi-hat, crashe 16- i 18-calowy oraz 20-calowy ride. Tę kombinację mają również zestawy talerzy VEQUS MasterCollection.
Rozmiar nie jest jedynym sposobem na uzyskanie różnicy. Można zmienić grubość przy tym samym rozmiarze albo jako jeden z dwóch talerzy wybrać model z otworami. Chodzi o to, by dodać brzmienie, którego pierwszy crash nie ma.
Porównywanie na słuch
Do tej pory były to tylko słowa, ale brzmienie najszybciej można zrozumieć, słuchając go. Najlepiej zagrać na talerzach osobiście, ale różnice mogą pokazać też filmy. Oto trzy warunki, dzięki którym różnice łatwiej usłyszeć.
- Nagrania wykonane w tych samych warunkach. Inne pomieszczenie lub inny mikrofon sprawiają, że nawet ten sam talerz brzmi inaczej
- Słuchawki – douszne lub nauszne. Głośniki smartfonów słabo odtwarzają niskie częstotliwości, przez co różnice wynikające z rozmiaru trudniej usłyszeć
- Brzmienie w kontekście groove’u. Talerz słuchany osobno brzmi inaczej niż ten sam talerz w trakcie gry
Poniższe filmy pokazują po kolei crashe VEQUS MasterCollection -Brilliant-: 16, 17, 18 i 19 cali. To różne rozmiary z tej samej serii, więc słychać, co zmienia rozmiar.
Drugi film to porównanie 18-calowych crashów z MasterCollection. Nawet przy tym samym rozmiarze brzmienie zmienia się w zależności od serii.
Brzmienia innych serii i rozmiarów zebrano na stronie SOUNDS.
Na zakończenie
Brzmienie crasha kształtuje najpierw rozmiar, potem grubość, a następnie wykończenie i otwory.
Standardowe rozmiary to 16 i 18 cali. To, jaki rozmiar i jaka grubość pasują, zależy od tego, jak głośno jest w miejscu, w którym się gra. Przy dwóch crashach parę o różnym brzmieniu łatwiej wykorzystać do różnych celów.
Ostatecznie decyduje ucho. Mamy nadzieję, że ten artykuł będzie punktem zaczepienia przy porównywaniu.