Czym jest talerz China?
Kształt, brzmienie, historia i zastosowanie

Czym jest talerz China?

Gdy zobaczysz go po raz pierwszy, możesz się zastanawiać, czy ktoś nie zamontował go na odwrót.

Typowy talerz łagodnie opada od kopuły pośrodku w stronę krawędzi. China zaczyna się tak samo, ale tuż przed krawędzią zmienia kierunek, a zewnętrzne obrzeże wywija się do góry. Obecnie większość talerzy China ma zaokrągloną kopułę, podobną do tej w crashu.

Brzmienie? W skrócie: trashowe i pełne siły. Alikwoty wybuchają w chwili uderzenia, a zamiast płynnie rozkwitającego dźwięku crasha dostajesz ostre, tnące brzmienie, które od razu wyskakuje do przodu. Dlatego niektórzy perkusiści nazywają go po prostu „trash cymbal”.

Do tego dochodzi sposób montażu. Talerze China często montuje się do góry nogami, kopułą w stronę podłogi. Wywinięta krawędź jest wtedy skierowana w dół, więc można uderzać w nią pałką z boku, tak jak w crash.

Te cechy dotyczą jednak wielu talerzy China, a nie wszystkich. Kopuły mają różne kształty, niektóre modele są przeznaczone do montażu w normalnej pozycji, a kilka nie jest nawet okrągłych. Ostatecznie o tym, że talerz jest China, decyduje być może bardziej brzmienie niż kształt.

O roli crashów, ride’ów i innych talerzy przeczytasz w artykule Jakie są rodzaje talerzy?

Korzenie: chiński bó

Jak sugeruje nazwa, jego korzenie sięgają Chin.

Metalowe instrumenty perkusyjne od bardzo dawna są częścią chińskiej muzyki obrzędowej, wojskowej i religijnej. Najbardziej znanym przykładem jest bó (鈸). Używa się go w parach: każdy talerz trzyma się za kanciastą kopułę jak za uchwyt i uderza nimi o siebie, zwróconymi do siebie powierzchniami. Do dziś można go usłyszeć w tradycyjnej muzyce scenicznej, takiej jak opera pekińska. Niektóre tradycyjne talerze China w chińskim stylu wciąż mają kanciastą kopułę – najprawdopodobniej to pozostałość kształtu przeznaczonego do trzymania w dłoni.

Nazwa wzięła się stąd, że mieszkańcy Zachodu nazywali talerze o takim kształcie „chińskimi” (China). W Chinach istnieje wielu krewnych bó, każdy o własnym kształcie i brzmieniu, ale w muzyce zachodniej wszystkie zalicza się do talerzy „typu China”.

Warto też znać różnicę w rodowodzie. Większość talerzy w dzisiejszych zestawach perkusyjnych wywodzi się z tradycji tureckiej i ma bogate, rozwijające się brzmienie. China pochodzi z innej linii, cenionej za tnący, trashowy głos. Można powiedzieć, że China jest traktowany jako „talerz efektowy”, bo jego odmienne pochodzenie słychać wprost w brzmieniu. Historię samego talerza znajdziesz w artykule Historia i ewolucja talerza.

W zestawie perkusyjnym od ponad 100 lat

Gdy mowa o talerzu China, większość ludzi myśli o rocku lub metalu. Jednak historia China w zestawie perkusyjnym sięga zaskakująco daleko.

Akcja toczy się w Ameryce w latach 10. XX wieku, gdy popularny był ragtime, tuż przed narodzinami jazzu. Talerze słyszalne na nagraniach z tamtej epoki nie brzmią jak współczesne; mają ostry, przenikliwy dźwięk bó. Na zdjęciach ówczesnych zestawów perkusyjnych często widać chiński talerz zamontowany do góry nogami na bębnie basowym. Innymi słowy, odwrócony China istniał już ponad sto lat temu.

Dlaczego chińskie talerze? Nikt nie wie tego na pewno. Talerze tureckie były w Ameryce wciąż trudno dostępne; znaczenie mogły mieć trwałość i cena; a to brzmienie pasowało do żywiołowej, nieco hałaśliwej muzyki tamtych czasów. Najprawdopodobniej złożyło się na to kilka powodów.

W latach 20. główną rolę przejęły talerze w stylu tureckim, a China stał się „efektem”, którym dodawano utworom egzotycznego kolorytu. Jednak już w połowie lat 20. niektórzy perkusiści ustawiali oba rodzaje i przechodzili z jednego na drugi – była to wczesna forma dzisiejszych zestawów z kilkoma talerzami o różnych barwach.

Kolejnym punktem zwrotnym była wojna. W latach 40. i 50. import z Chin został wstrzymany, a zachodni producenci talerzy zaczęli wytwarzać własne modele typu China.

Potem nadeszły lata 70. Perkusiście fusion Billy’emu Cobhamowi przypisuje się śmiałe sięgnięcie po odwrócony talerz China, a ten sposób gry szybko się rozpowszechnił. Od tego czasu China stał się niezbędnym talerzem w rocku, heavy metalu i rocku progresywnym.

Kiedy się na nim gra?

Nie ma jednego właściwego sposobu używania talerza China. Oto niektóre z najczęstszych:

• Jako pojedynczy akcent (na uderzeniach granych razem z zespołem lub na końcu przejścia)
• Prowadzenie na nim rytmu
• Granie miotełkami lub pałkami filcowymi
• Układanie go na innym talerzu (stack)

Gdzie go ustawisz i jak będziesz na nim grać – zależy tylko od Ciebie.

Nie każdy China jest taki sam

Słowo „China” obejmuje szerokie spektrum zarówno kształtów, jak i brzmień. Przyjrzyjmy się tej różnorodności na przykładzie serii Brilliant marki VEQUS.

Ogólnie wyróżnia się trzy rodzaje: „zwykłe” talerze China bez otworów, talerze China z otworami (vented) oraz talerze China o małej średnicy.

Łatwiej to usłyszeć, niż o tym czytać. Oto talerze China z serii Brilliant zagrane jeden po drugim.

Co zmieniają otwory?

Gdy pierwszy raz widzisz talerz z otworami, możesz się zastanawiać, po co ktoś miałby je wycinać. Otwory są tam celowo.

Otwory zmniejszają ilość drgającego metalu. W efekcie zwykle słychać takie zmiany:

• Szybsza reakcja: dźwięk odzywa się w chwili uderzenia
• Krótsze wybrzmienie: dźwięk szybko gaśnie, co daje bardziej klarowne, zwarte brzmienie
• W stacku powietrze łatwiej uchodzi: mniej powietrza zostaje uwięzione między nim a talerzem pod spodem

Dlatego talerze z otworami są popularnym wyborem, gdy zależy Ci na krótkich, ostrych akcentach albo planujesz stack.

Nie da się jednak ogólnie powiedzieć, czy otwory podwyższają, czy obniżają dźwięk. Zależy to od liczby, wielkości i rozmieszczenia otworów. Kilka dużych otworów i wiele małych to bardzo różne podejścia, nawet jeśli w obu przypadkach mówimy o talerzach „z otworami”.

Oto 18-calowe talerze China z serii Brilliant: bez otworów, VENT CHINA (12 otworów) i REVO CHINA. Ponieważ rozmiar i seria są takie same, możesz usłyszeć wyłącznie wpływ otworów.

Jak rozmiar wpływa na brzmienie?

Między rozmiarem talerza a jego brzmieniem istnieje dość wyraźna zależność. Większe talerze są głośniejsze, brzmią niżej i dłużej wybrzmiewają. Mniejsze szybciej reagują, brzmią wyżej i szybko gasną. To samo dotyczy talerzy China.

Najpopularniejsze rozmiary to 16 i 18 cali. Od 20 cali wzwyż pojawia się znacznie więcej szumu (wash), a na niektórych można nawet prowadzić rytm jak na ride. Na drugim końcu skali talerze China o średnicy 12 cali i mniejszej nazywa się czasem „China splash” i często używa do krótkich, tnących akcentów lub w stackach.

Pamiętaj, że to tylko orientacyjne wskazówki. Rozmiar nie jest jedynym czynnikiem; liczy się też grubość. Przy tym samym rozmiarze grubszy talerz zwykle brzmi wyżej. Waga i wykończenie również wyraźnie zmieniają odbiór brzmienia.

Oto 16- i 18-calowe talerze China z serii Brilliant oraz mały VENT CHINA (MINI). Słuchając różnych rozmiarów z tej samej serii, łatwo wychwycisz różnice.

Podsumowanie

China to być może talerz, który najbardziej dzieli opinie. Jest trashowy i pełen siły – i właśnie dzięki temu charakterowi utrzymuje się w zestawie perkusyjnym od ponad stu lat.

Akcent, prowadzenie rytmu czy stack: w zależności od sposobu użycia ten sam talerz może pokazać zupełnie inne oblicze. Dobrym punktem wyjścia jest zastanowienie się, gdzie umieścić go w swoim zestawie.