Crash: źródło energii
Crashe to talerze, których używa się do akcentów i ważnych momentów utworu. Często wyznaczają początek refrenu lub podkreślają uderzenie grane razem z zespołem, dlatego to chyba one niosą najwięcej emocji w całym zestawie.
Standardem są rozmiary od 16 do 18 cali, ale coraz więcej perkusistów wybiera dziś większe. Rozmiar i grubość mocno zmieniają charakter: cieńsze modele szybko się rozwijają i brzmią delikatnie, a grubsze dają więcej głośności i mocy.
A ostatnio nie chodzi już tylko o głośność i efektowność. Popularność zyskały też crashe o bardziej złożonym charakterze, opisywane jako ciemne, suche, trashowe czy ciepłe.
Hi-hat: tu najbardziej słychać niuanse
Hi-hat to para talerzy umieszczonych jeden nad drugim. Zwykle prowadzi rytm przez cały utwór, dlatego właśnie w nim najwyraźniej słychać timing i groove perkusisty.
Najpopularniejszy rozmiar to 14 cali, ale lubiane są też luźniej brzmiące 15-calowe hi-haty oraz zwarte modele 13-calowe i mniejsze.
Hi-hat to nie tylko talerz, który robi „cyk-cyk”. Jest powietrzny dźwięk lekko otwartego hi-hatu, „cyk” przy zamknięciu, szybkość reakcji po naciśnięciu pedału – różnice w niuansach są bardzo subtelne.
Zwłaszcza w nagraniach sama faktura hi-hatu może zmienić odbiór całego utworu.
Ride: fundament groove’u
Ride to duży talerz używany głównie do prowadzenia rytmu. Standardem są rozmiary około 20–22 cali. Jest grubszy od crasha i daje klarowny, wyraźny dźwięk uderzenia pałki.
Oczekiwania wobec ride’u bardzo różnią się w zależności od gatunku. W jazzie liczy się poczucie „legato”, w którym każde uderzenie naturalnie przechodzi w rozlewający się szum alikwotów. W rocku przeważa klarowny ping, który przebija się przez zespół, i mocne brzmienie kopuły.
Coraz więcej perkusistów lubi też „crash ride’y”, które równie naturalnie sprawdzają się jako crash.
China: efekt o potężnej sile
Talerz China ma charakterystyczny kształt z wywiniętą do góry krawędzią. W przeciwieństwie do typowego talerza brzmi hałaśliwie i surowo.
Nazwa „China” wywodzi się od jego korzeni w chińskich gongach i tradycyjnych chińskich talerzach.
Na początku był czymś zupełnie innym niż dzisiejsze talerze perkusyjne. Dostosowując się do głośnej muzyki, takiej jak rock czy metal, ewoluował w stronę brzmienia z mocniejszym, przebijającym się atakiem.
Talerze China, których większość perkusistów używa dziś, zachowują więc elementy tradycyjnego chińskiego talerza, ale rozwinęły się na swój sposób jako talerze efektowe dla współczesnej muzyki.
Są stałym elementem zwłaszcza w rocku i metalu, ale ostatnio pojawiają się też w popie i fusion, gdzie służą jako celowo wyróżniający się akcent.
Mniejsze rozmiary dają ostry, krótki atak; im większy talerz, tym bardziej wybuchowo się rozwija. Gusta perkusistów w kwestii talerzy China są mocno podzielone, dlatego to jeden z talerzy, w których najwyraźniej widać charakter zestawu.
Więcej o talerzach China przeczytasz w artykule Czym jest talerz China?
Splash: krótki, piękny akcent
Splashe to małe talerze o średnicy mniej więcej od 6 do 12 cali. Brzmią wyżej niż crash i krótko wybrzmiewają.
Ponieważ dodają akcent, który rozbłyskuje tylko na chwilę, często używa się ich w fusion, popie i grze technicznej. Splash nie krzyczy, by zwrócić na siebie uwagę, ale zależnie od tego, jak go użyjesz, może zmienić charakter całego utworu.
Talerze efektowe: specjalne modele zyskujące popularność
Na dzisiejszej scenie perkusyjnej liczą się nie tylko klasyczne crashe i ride’y. Coraz większą popularność zyskują talerze efektowe o szczególnej fakturze brzmienia.
Nagrania i treści wideo są wszędzie, więc coraz częściej potrzebne jest brzmienie, które natychmiast zapada w pamięć – nie tylko głośność i przebijalność.
Najbardziej typowe z nich to talerze efektowe z wyciętymi otworami.
Talerze z otworami: specjalne modele o trashowym brzmieniu
Talerze z otworami (vented) to modele efektowe z kilkoma otworami wyciętymi w korpusie talerza.
Każdy producent ma na nie własną nazwę, więc tę samą podstawową koncepcję spotkasz pod najróżniejszymi nazwami.
Otwory zmieniają to, jak talerz porusza się w powietrzu, co daje szybki atak, krótsze wybrzmienie, szumiące alikwoty i atak, który zdaje się eksplodować.
Stają się standardem zwłaszcza w głośnych gatunkach i nowoczesnym metalu, ale ostatnio coraz częściej używa się ich także w popie i fusion jako akcentów nadających fakturę.
Otwory nie są też zarezerwowane dla crashów; spotkasz je również w talerzach China i splashach. Mały splash z otworami daje bardzo ostry akcent, a duży China z otworami potrafi zabrzmieć wyjątkowo trashowo.
Kolejną cechą tych talerzy efektowych jest to, że ich nazwy różnią się w zależności od producenta.
W VEQUS modele z kilkoma dużymi otworami to VENT CRASH i VENT CHINA.
Modele z wieloma małymi otworami tworzą linię REVO:
- REVO CRASH
- REVO SPLASH
- REVO CHINA
Te różne nazwy to nie tylko nazwy produktów. Zdradzają też koncepcję brzmienia, jaką ma na myśli każdy producent.
Stacki: pomysł na granie szumem
Jednym z ustawień, które w ostatnich latach zyskały szczególną popularność, jest „stack”: kilka talerzy zamontowanych jeden na drugim, by uzyskać celowo szumiące, suche brzmienie.
Na przykład:
- Splash + China
- Crash + splash
- Dwa talerze z otworami razem
Możliwości łączenia są praktycznie nieograniczone.
Zamiast pięknego, długo dźwięczącego brzmienia zwykłego talerza stack daje coś krótkiego i suchego:
„Kszsz.”
„Pszsz.”
„Czk.”
To suche, mocne brzmienie szczególnie dobrze pasuje do dzisiejszego popu, hip-hopu, gospel i R&B. Obecnie jest też wiele modeli stworzonych specjalnie z myślą o stackach.
Talerze typu bell: sama kopuła
Talerz typu bell wygląda jak kopuła talerza ride, zdjęta i przerobiona na osobny talerz.
Jest mały, ale ma bardzo twardy, klarowny ping. Barwa ciąży ku wysokim tonom, jest wyraźnie metaliczna i ostro tnie.
Lubią je zwłaszcza perkusiści grający muzykę progresywną i techniczną, bo nie giną nawet w złożonych fragmentach. Bell może też pełnić rolę melodycznego akcentu – inną niż crash czy China.
Rozmiar i grubość również zmieniają charakter talerza
Liczy się nie tylko typ. Rozmiar i grubość również mocno zmieniają charakter talerza. Ogólnie im większy talerz, tym niższe i szersze brzmienie; im mniejszy, tym szybsza reakcja i bardziej skupione brzmienie.
Weźmy na przykład crashe: 16-calowy zwykle stawia na przebijalność, 18-calowy na moc, a 20-calowy crash może rozwinąć się jak ściana dźwięku.
Grubość też ma duże znaczenie. Cienkie talerze reagują na lekki dotyk i zwykle szybko się otwierają. Grube talerze są głośniejsze, mają mocniejszy atak i nie giną nawet przy dużym natężeniu dźwięku.
Rzeczywiste brzmienie nie zależy jednak wyłącznie od grubości. Ogromne znaczenie mają też stop, młotkowanie, kształt i wiele innych elementów.
Nie jest więc tak prosto, że „gruby znaczy rockowy”, a „cienki znaczy delikatny”. Charakter zależy od równowagi całego talerza.
Jak powstają talerze: co kształtuje ich charakter
Talerze nie są instrumentami, które różnią się po prostu kształtem. W praktyce ich charakter brzmienia wynika z wielu procesów: stopu, sposobu formowania, młotkowania, toczenia (rowków) i innych.
Dwa najbardziej znane podejścia to talerze „odlewane” i talerze „z blachy”.
Talerze odlewane powstają tradycyjną metodą, w której z roztopionego stopu formuje się talerze jeden po drugim. Zwykle mają złożone alikwoty i głębokie brzmienie.
Talerze z blachy powstają przez obróbkę walcowanych arkuszy metalu i zwykle mają jasne, zwarte, bezpośrednie brzmienie.
Wgłębienia widoczne na powierzchni talerza to efekt tzw. „młotkowania” – ważnego etapu, który mocno wpływa na brzmienie. Talerz to nie tylko metalowa płyta. Same procesy produkcji są częścią projektowania jego brzmienia.
Talerze zmieniają się w miarę grania
Ponieważ talerze są z metalu, ich charakter z czasem i w miarę użytkowania stopniowo się zmienia. Utlenianie spowodowane odciskami palców i powietrzem oraz drgania towarzyszące latom gry mogą zmienić zarówno brzmienie, jak i wygląd.
Wielu perkusistów czuje, że z czasem brzmienie się „układa”: góra nieco łagodnieje, a alikwoty stają się miększe. Dlatego talerz bywa postrzegany nie tylko jako materiał eksploatacyjny, ale jako instrument, który dojrzewa razem z Tobą.
Jedni perkusiści uwielbiają ostry pazur nowego talerza, inni wolą ułożony głos talerza ogrywanego przez lata.
Zbyt intensywne czyszczenie może też wpłynąć na wykończenie powierzchni i brzmienie, dlatego wielu muzyków woli, by talerz wyglądał na ograny. Ta zmiana w czasie to część tego, co czyni talerz tak fascynującym instrumentem.
Nie ma jednego właściwego talerza
Same parametry nie powiedzą Ci wszystkiego o talerzu. Nawet przy tym samym rozmiarze i w tej samej serii młotkowanie i wykończenie zmieniają charakter, a brzmienie, którego potrzebujesz, zależy od Twojego stylu gry i muzyki, którą grasz.
Właśnie dlatego tak wielu perkusistów latami szuka tego jedynego, który do nich pasuje.
Talerze kształtują wrażliwość perkusisty i jego muzyczną tożsamość bardziej niż niemal cokolwiek innego. Im więcej o nich wiesz, tym bardziej odkrywasz ich głębię.
Również w VEQUS najbardziej cenimy muzyczny charakter – to, czego nie da się wyrazić samymi parametrami.