Eerst dit: bekkens slijten
Voordat we beginnen, één basispunt. Bekkens zijn verbruiksartikelen.
Omdat ze van metaal zijn, zien ze er stevig uit. Maar elke keer dat je speelt, raakt een stok ze en gaan ze trillen. Blijf je op een bekken spelen, dan krijgt het vroeg of laat een barst of springt er een stukje af. Dat is geen teken van ruw gebruik. Het hoort gewoon bij de aard van het instrument.
Dit artikel gaat dus niet over hoe je voorkomt dat een bekken ooit barst. Toch zijn er manieren waarop mensen de levensduur van een bekken verkorten zonder het te beseffen: spelen zonder sleeve op de standaard, de vleugelmoer veel te strak aandraaien, enzovoort. Als dit artikel je helpt om zulke dingen op te merken, heeft het zijn werk gedaan.
Barsten ontstaan vaak op dezelfde plekken
Een bekken is een plaat metaal, maar het barst niet zomaar ergens. Barsten verschijnen grofweg op drie plekken.
Barsten die vanaf de rand naar binnen lopen, barsten die rond de bow of de voet van de cup lopen en barsten die vanaf de rand van het middengat naar de cup lopen. Mensen die beroepsmatig bekkens repareren, delen ze ook grofweg in deze drie groepen in.
Van de drie zie je die in de rand en in de bow het vaakst. We hebben geen statistieken, maar bij gebarsten bekkens springen deze twee eruit. Daar sla je het bekken nu eenmaal, dus dat is nauwelijks een verrassing.
Los van barsten is er nog iets: schade die zich uit als vormverandering. Het middengat rekt uit van een cirkel tot een ovaal, of de buitenrand raakt uit vorm. Hier is niets gebarsten, dus het is duidelijker om dit los van barsten te bekijken.
Eén kanttekening vooraf: de plek van een barst alleen vertelt je niet wat de oorzaak is. Zelfs met het bekken in de hand, en rekening houdend met waar, hoe en hoelang het is gebruikt, kun je het meestal niet met 100% zekerheid zeggen. Wat je wel kunt doen, is een onderbouwde inschatting maken. Lees wat volgt als materiaal voor die inschatting, niets meer.
Sommige schade wijst op een waarschijnlijke oorzaak
Bij sommige symptomen is de oorzaak vrij makkelijk te raden.
Is het middengat in de lengte uitgerekt, kijk dan naar de manier waarop het bekken is gemonteerd. Is de buitenrand uit vorm gebogen, dan is het bekken waarschijnlijk gevallen of omgestoten en niet door het spelen beschadigd. Geen van beide is een barst; het zijn allebei vormveranderingen, en je herkent ze in één oogopslag.
Sommige grote bekkenmerken tonen op hun garantiepagina’s zelfs precies deze twee, met foto’s, als voorbeelden van schade door gebruik. Met andere woorden: ook vanuit de fabrikant gezien zijn dit de gevallen waarin de oorzaak het makkelijkst af te leiden is.
Barsten in de rand of in de bow zijn niet zo eenvoudig. Was het de techniek, de hoek, of gewoon het enorme aantal slagen? Meestal spelen meerdere factoren tegelijk een rol.
De meest accurate manier om ernaar te kijken is dus deze: waar het bekken gebarsten is, is niet de oorzaak. Het is de plek waar je begint met zoeken.
Een vervormd gat is nog geen barst. Bij “keyholing” rekt het ronde gat uit tot een ovaal in de vorm van een sleutelgat, maar dat betekent niet dat het metaal is gescheurd. Het gat is weggesleten doordat het tegen de stang van de standaard schuurt. De oorzaak is anders, dus het is duidelijker om dit los van barsten te behandelen. Het is ook een van de weinige signalen die je kunt opmerken voordat er een barst ontstaat.
| Soort | Plek | Een mogelijke verklaring |
|---|---|---|
| Barst | Rand | De hoek van de slag. Loopt naar binnen |
| Bow, voet van de cup | Steeds dezelfde plek raken, intensief gebruik. Loopt vaak rond het bekken | |
| Rand van het middengat | Te strak aangedraaid. Loopt van het gat naar de cup | |
| Vormverandering (geen barst) | Middengat | Schuren tegen de stang. Ontbrekende sleeve, of te los gemonteerd |
| Buitenrand | Gevallen of omgestoten |
Het meest voorkomend: barsten in de rand en in de bow
Laten we beginnen met de meest voorkomende: barsten die vanaf de rand naar binnen lopen en barsten in de bow.
Vanaf de rand naar binnen
Vanaf één punt op de buitenrand loopt een korte snede naar binnen. In het begin is die misschien maar een paar millimeter, zo klein dat je het niet zou merken als niemand je erop wees.
Het probleem is dat de barst kan blijven doorlopen. Bij elke slag concentreert de kracht zich op het uiteinde, waardoor een barst van een paar millimeter kan groeien en uiteindelijk met een bocht de buitenrand kan gaan volgen. Of je hem ontdekt zolang hij nog klein is, maakt het verschil.
In de bow
Deze barsten verschijnen in het speelvlak. Ze komen minder vaak voor dan barsten in de rand, maar zijn niet ongewoon.
Ze lopen in een van twee richtingen. Sommige lopen radiaal, naar het midden toe. Andere lopen zijwaarts, langs de draaigroeven rond het bekken, en die zijn bijzonder moeilijk te zien. Omdat ze dezelfde kant op lopen als de groeven, kun je ze bij sommig licht niet van elkaar onderscheiden.
Barsten in de bow zouden ontstaan wanneer dezelfde plek steeds opnieuw wordt geraakt, bijvoorbeeld als een ridepatroon telkens op precies dezelfde plek landt.
Zoek je naar barsten, gebruik dan goed licht en kijk er schuin naar. Fijne barsten zie je niet als je er recht op kijkt. Kantel het bekken zodat het licht erop valt, en een barst springt eruit als een lijn. Met een vinger langs de rand gaan werkt ook: blijft je vinger ergens haken, dan zit daar iets.
Bij de rand telt de hoek meer dan de kracht
Hoe beperk je dan barsten in de rand en in de bow? Hier is de hoek waaronder je het bekken raakt belangrijker dan hoe hard je slaat.
Raakt de stok de rand haaks, dan botst hij op één punt tegen de dunne rand en kan de kracht nergens heen. De betere manier is het omgekeerde. Houd de stok zo plat dat hij bijna evenwijdig aan het oppervlak is, en strijk langs de rand met het dikkere deel net achter de tip, niet met de tip zelf, terwijl je doorzwaait. Het verschil in belasting, voor zowel het bekken als de stok, is enorm.
Dit gaat net zo goed over je opstelling als over techniek. Staat een bekken te rechtop, dan raak je het hoe dan ook frontaal. Voelt de hoek onhandig, kijk dan eerst naar de standaard.
Hoe ver je het bekken kantelt, hangt af van je lengte, de hoogte van het bekken en hoe je speelt, dus een vast getal is er niet. Wil je een referentiepunt, kijk dan of de stok van het oppervlak af glijdt. Kantel je het te ver, dan worden je slagen te ondiep om veel volume te halen.
Verdeel je slagen op de bow over het oppervlak. Steeds dezelfde plek raken bouwt daar spanning op. Zelfs als je de plek waar je je patroon speelt maar een klein beetje verschuift, zou dat al moeten helpen.
Waarom bekkens barsten aan de voet van de cup, waar niemand slaat
De plek die mensen verrast, is de voet van de cup (de bel). Op de bel zelf sla je misschien wel, maar niemand mikt op de plek waar die overgaat in de bow. Toch beginnen barsten soms juist daar.
Bekijk een doorsnede en de reden wordt duidelijk. Een bekken verandert van vorm: van de koepel in het midden, via de flauw aflopende bow, naar de dunne rand. De enige plek waar die overgang abrupt is, is waar de cup overgaat in de bow.
Of het nu papier is of metaal: een plaat die steeds wordt gebogen, begint bij de vouw te slijten. Kracht verzamelt zich vaak op plekken waar de vorm plotseling verandert. De voet van de cup is om dezelfde reden een spanningspunt.
Daarbij komt dat de bel een van de dikste delen van een bekken is. De voet van de cup is dus een grens waar niet alleen de vorm, maar ook de dikte sterk verandert.
Soms lees je de uitleg dat “door het slaan de moleculaire structuur van een bekken verschuift tot het barst”. Metaal dat onder herhaalde belasting geleidelijk verzwakt, wordt doorgaans omschreven als metaalmoeheid. Dat betekent niet: “het is metaalmoeheid, dus het barst na zoveel jaar.” Dikte, vorm, hoe vaak erop wordt gespeeld, opstelling en opslag spelen allemaal mee, dus je kunt de levensduur van een bekken niet in jaren uitdrukken.
Barst het vanuit het midden? Controleer eerst de sleeve
Loopt er een barst vanuit het middengat, controleer dan als eerste de sleeve: het korte buisje van kunststof of nylon dat over de stang van de standaard gaat.
Is die gebarsten of ongemerkt verdwenen, dan zit het gat van het bekken direct tegen de metalen stang. Elke keer dat je speelt, tikt metaal tegen metaal en slijt het gat langzaam wijder. Als een rond gat is uitgerekt tot een ovaal in de vorm van een sleutelgat, noemt men dat “keyholing”. Het komt niet door te strak aandraaien. Juist het omgekeerde: het gebeurt wanneer het bekken te veel heen en weer beweegt op de stang en het gat wegslijt.
Sleeves slijten. Ze kosten heel weinig, maar zonder sleeve spelen is echt nadelig voor een bekken.
Het andere onderdeel zijn de vilten, één boven en één onder het bekken. Ze voorkomen dat het bekken de metalen onderdelen raakt en laten het vrij bewegen. Na verloop van tijd worden ze platgedrukt en hard, en doen ze hun werk niet meer. Een platgedrukt vilt ziet er op de standaard nog volkomen normaal uit, en daardoor is het misschien wel het onderdeel dat het vaakst over het hoofd wordt gezien. Druk er met een vinger op. Geeft het niet mee, dan is het tijd om het te vervangen.
Hoe vast zit je vleugelmoer?
Dit wordt vaak over het hoofd gezien. Het bekken stevig vastzetten voelt veiliger, dus het is verleidelijk om de moer flink aan te draaien. We begrijpen het gevoel, maar voor het bekken is het precies het tegenovergestelde van wat het nodig heeft.
Draai je hem stevig aan, dan beperk je de beweging tot in de bel toe. Het is alsof je de voet van een instrument dat zijn klank maakt door te trillen stevig vastdrukt. Het zet ook onnodige spanning op het gebied rond het middengat.
Dat betekent niet dat losser beter is. Zit hij te los, dan beweegt het bekken te veel en komt de stok terecht onder hoeken die je niet bedoelde. Ook dat verkort de levensduur.
Als vuistregel: het bekken moet natuurlijk meezwaaien als je het aanslaat en daarna vanzelf weer tot rust komen. Gereedschap is niet nodig. Met de hand licht aangedraaid is ruim voldoende.
| Onderdeel | Waar je op let | Wanneer ingrijpen |
|---|---|---|
| Sleeve | Gebarsten, beschadigd of ontbreekt | Vervangen als hij gebarsten is. Speel nooit zonder |
| Vilten (boven en onder) | Platgedrukt of hard | Vervangen als ze niet meegeven bij indrukken |
| Vleugelmoer | Te strak of te los | Met de hand licht aangedraaid |
| Gat van het bekken | In de lengte uitgerekt | Verandert de vorm, herzie dan de montage |
Komen productiefouten voor?
Hier zijn we eerlijk tegen je, als mensen die met bekkens werken.
Fouten die terug te voeren zijn op het productieproces kunnen voorkomen. Hoe zorgvuldig de kwaliteitscontrole ook is, productieproblemen kunnen nooit helemaal tot nul worden teruggebracht. Juist daarom gaat elke fabrikant ervan uit dat ze kunnen optreden. Sommige fabrikanten leggen uit dat ze teruggestuurde bekkens inspecteren, ze via hun productiegegevens herleiden en wat ze daarvan leren gebruiken om de kwaliteit te verbeteren.
Dat gezegd hebbende: we hebben geen cijfers over hoeveel barsten door gebruik ontstaan en hoeveel door de productie. We hebben ook nog nooit gezien dat iemand zulke cijfers publiceerde. Over de verhouding kunnen we dus niets zeggen.
En dit is goed om te weten: er zijn barsten waarvan zelfs de fabrikant de oorzaak niet kan vaststellen. Eén fabrikant vermeldt op zijn garantiepagina onomwonden dat bij schade waarbij een deel van de buitenrand afbreekt, de oorzaak niet kan worden bepaald. Zelfs professionals kunnen het niet altijd zeggen, ook niet met het bekken voor zich.
Ook bij VEQUS controleren we, als er een productiefout wordt vermoed, de staat van het bekken en bekijken we per geval wat we doen.
Garantievoorwaarden verschillen per fabrikant en per land. Zelfs binnen hetzelfde merk kan de dekking verschillen, afhankelijk van waar je het bekken hebt gekocht. Twijfel je, neem dan contact op met de winkel waar je het hebt gekocht.
Over bekkens in repetitieruimtes
Op sociale media zie je af en toe berichten over gebarsten bekkens in repetitieruimtes. Verzoeken als “sla er alsjeblieft niet zo hard op” zie je ook steeds vaker.
Om te beginnen worden ze simpelweg veel vaker gebruikt. Een bekken waarop één persoon thuis speelt en een bekken waarop elke dag, om de paar uur, een andere drummer speelt, krijgen heel verschillende hoeveelheden te verduren. En elke drummer speelt en stelt anders op. In zekere zin is het niet meer dan logisch dat ze sneller slijten.
Daarnaast spelen er op de achtergrond nog twee dingen mee.
Het ene is de prijs. Bekkenprijzen zijn de afgelopen jaren meerdere keren gestegen. Metaalprijzen, zeevracht en wisselkoersen liggen allemaal buiten de macht van een fabrikant, en dat zijn ook de redenen die in aankondigingen van prijsverhogingen worden genoemd. Nu één crashbekken kost wat het vandaag kost, is dat geen kleinigheid voor een studio met tientallen bekkens.
Het andere is misschien niet algemeen bekend. Studiobekkens vallen buiten de garantie van de fabrikant. Verhuur, backline, repetitieruimtes, opnamestudio’s: verschillende fabrikanten vermelden duidelijk dat bekkens die voor zulke doeleinden worden gebruikt, niet gedekt zijn.
Met andere woorden: als er een bekken barst, draait de studio op voor de kosten. In de voorwaarden van veel studio’s staat dat de kosten aan de klant in rekening kunnen worden gebracht, maar in de praktijk breekt niemand met opzet een bekken. De meeste bereiken gewoon het einde van hun levensduur door normaal gebruik, en de studio draagt die kosten.
Dit is niet bedoeld als les in goede manieren, en niemand valt iets te verwijten. Het is alleen zo dat studio’s echte redenen hebben om zuinig te zijn op hun materiaal. Als je dat weet, kijk je er misschien net iets anders naar.
Let bij het opbergen op vocht
Hoe een bekken wordt behandeld als niemand erop speelt, is belangrijker dan je misschien denkt.
Wat vaak over het hoofd wordt gezien, is vocht. Bekkens zijn van metaal, dus als ze op een vochtige plek staan, verkleuren en verdoffen ze sneller. Het veiligst is om schuurtjes, kasten en bergruimtes die direct aan buiten grenzen te vermijden.
Dan is er nog zweet. Na het spelen zitten er vet en zweet van je handen op een bekken. Stop je het meteen in een bekkentas en doe je die dicht, dan zit het urenlang vochtig opgesloten. Alleen al even afvegen met een droge doek zou een echt verschil moeten maken.
Wat de manier van opbergen betreft: rechtop of plat is allebei prima. Tassen en rekken houden bekkens normaal gesproken rechtop, en dat geeft geen problemen. Wat je moet vermijden, is een onbeschermd bekken ergens tegenaan laten leunen. Een bekken direct op een harde vloer zetten kun je ook beter vermijden, omdat je dan makkelijk de rand stoot.
Leg een doek tussen bekkens als je ze stapelt. Metaal dat direct langs metaal schuurt, krast het oppervlak. Vermijd het ook om bekkens te verplaatsen terwijl ze nog op hun standaard zitten. De schokken onderweg zetten onverwachte kracht op de montage.
Een verbogen buitenrand is, zoals we zagen, een teken dat een bekken is gevallen of omgestoten. Omgekeerd gezegd: schade door een val laat zijn sporen na in de vorm van het bekken.
Als je een barst vindt
Ten eerste: speel er niet zomaar op door. Dat gaat voor alles.
Daar zijn twee redenen voor. De ene is veiligheid: als de barst groeit en er een groot stuk afbreekt, kunnen er brokstukken wegvliegen. De andere is dat de oorzaak niet meer kan worden vastgesteld zodra er een groot stuk af is. Dat is precies de situatie die een fabrikant bedoelt wanneer die zegt dat de oorzaak van schade waarbij een deel van de buitenrand afbreekt, niet kan worden vastgesteld. Zelfs als je een productiefout vermoedt, valt er zonder de oorspronkelijke vorm niets te beoordelen.
En valt het bekken nog onder de garantie, overleg dan met de winkel waar je het hebt gekocht voordat je er zelf iets aan doet. Gaten boren of vergelijkbaar werk kan de garantie laten vervallen. Doe je de dingen in de verkeerde volgorde, dan loop je misschien hulp mis waar je anders recht op had gehad.
Dat gezegd hebbende: helaas kan een barst, als die er eenmaal is, niet ongedaan worden gemaakt. Wat je ook doet, die plek wordt nooit meer zo sterk als ervoor.
Maar dat betekent niet dat het bekken weg moet. Reparatie is een optie. Er zijn werkplaatsen en drumtechnici die bekkens repareren, en hun werk wordt ingezet op plekken waar bekkens snel slijten, zoals studio’s en schoolbands.
Wat volgt, beschrijft reparatiemethoden die reparatiebedrijven en werkplaatsen gebruiken. We raden je af om zelf met gereedschap aan het metaal te werken. Eén misser bij het boren of zagen kan een barst in één keer openscheuren, en de rand van een bekken is scherper dan je misschien denkt. Lees dit alleen ter informatie.
Twee basisbenaderingen
De ene is voorkomen dat de barst verder loopt. Aan elk uiteinde van de barst wordt een klein gaatje geboord. Het idee is dat het ronde gat de barst opvangt op de plek waar die anders verder zou groeien, en de geconcentreerde kracht verdeelt. Voor barsten die rond het bekken lopen, bestaat er ook een methode waarbij tussen de twee gaten een smalle sleuf wordt gezaagd.
De andere is het gebarsten deel helemaal verwijderen: alleen het gebarsten stuk wegzagen, er een V omheen uitzagen, of zelfs de hele buitenrand afzagen zodat het bekken een maat kleiner wordt. Bij barsten die bij de rand beginnen, is een V uitzagen een veelgekozen oplossing. Het idee is dat de uitgezaagde kant lichter wordt, waardoor het bekken op de standaard meestal met die kant van je af komt te hangen en de stok die plek minder snel raakt.
Voor het gebied rond het middengat zijn er methoden zoals een ring plaatsen of het gat weer zuiver rond maken. Ook in reparatiewerkplaatsen worden een uitgesleten gat en een barst als aparte klussen behandeld.
Een barst dichtmaken met soldeer of een brander wordt soms ook als reparatie genoemd.
Welke methode je ook kiest, de klank verandert. Haal je er een beetje af, dan is de verandering klein; hoe meer je weghaalt, hoe groter de verandering. Sommige reparateurs leggen uit dat diep zagen een laag, golvend element aan de uitklank toevoegt, waardoor de klank opschuift richting die van een gong. Naarmate een sleuf langer wordt, gaan hoog en laag merkbaar meer uit elkaar liggen, daalt het maximale volume en wordt de aanslag sneller met een kortere uitklank. Het gaat minder om het herstellen van de oorspronkelijke klank dan om de keuze om met een andere klank verder te gaan.
Veel reparateurs vragen veel minder dan wat een nieuw bekken zou kosten, en dat maakt reparatie een realistische optie. Ook na een reparatie kan een bekken echter opnieuw barsten, afhankelijk van hoe het wordt gebruikt. Reparateurs zeggen dat zelf ook ronduit.
Omdat het om metaalbewerking gaat, is het niet makkelijk om het zelf te doen. Is de garantie verlopen en wil je toch op dat bekken blijven spelen, dan is het de moeite waard om een reparateur te raadplegen voordat je het weggooit.
Bij barsten in de rand zagen sommige drummers gewoon het gebarsten deel eraf en spelen ze verder. Zowel de maat als de klank verandert, dus het is minder een kwestie van het bekken repareren dan van een ander instrument leren kennen.
Tot slot
Waar kijk je bij elk symptoom als eerste? Hier staat het in één tabel.
| Symptoom | Wat je eerst controleert |
|---|---|
| Barst die vanaf de rand naar binnen loopt | De hoek van je slagen, de hoogte en kanteling van het bekken, kerfjes of beschadigingen aan de rand |
| Barst in de bow | Of je slagen steeds op één plek landen, hoeveel erop wordt gespeeld |
| Barst aan de voet van de cup | Hoe strak de vleugelmoer zit, of het bekken vrij kan zwaaien |
| Barst aan de rand van het middengat | Of het te strak is aangedraaid, de staat van de onderdelen van de standaard |
| Vervormd middengat | Of er een sleeve is en in welke staat die is, of het bekken direct metaal raakt |
| Sterk verbogen of afgebrokkelde buitenrand | Gevallen of omgevallen, hoe het bekken tijdens transport wordt behandeld |
Dit is echter geen diagnoseschema. Barsten op dezelfde plek kunnen verschillende oorzaken hebben. Zie het als een lijst met plekken waar je kunt beginnen met zoeken.
Van alles wat hier staat: controleer de sleeve en de vilten regelmatig, want het zijn verbruiksonderdelen. Een goedkoop onderdeel beschermt een bekken dat vele malen meer kost. Alleen al deze twee controleren maakt een echt verschil.
Nog één ding. Zoals we aan het begin zeiden: bekkens zijn verbruiksartikelen. Niet elke oorzaak ligt bij de drummer, en zelfs fabrikanten schrijven dat sommige schade geen aanwijsbare oorzaak heeft. Barst er een bekken, dan hoef je jezelf niet te veel te verwijten.
Toch zijn er dingen die de levensduur van een bekken verkorten zonder dat je het weet. Een gebarsten sleeve die blijft zitten, een vleugelmoer die te ver is aangedraaid, een bekken dat te rechtop staat. Of je ze opmerkt, bepaalt hoelang je op hetzelfde bekken kunt blijven spelen. Kijk er eens naar, samen met je opstelling als geheel.